موز درختى است در منتهى اليه ترقى و رشد به قامت دو ذرع و از پائين تا بالا يك شاخ و بهيچوجه برجست « 1 » ندارد و داراى پنج شش برگ بسيار بزرگ خوش‌رنگ است كه هر كدامى يك ذرع طول و نيم ذرع عرض [ دارد ] و مخروطى است و عنوان نموّ برگ از همان شاخهء بزرگ و ميوه‌اش از حيث قامت و درشتى و رنگ شبيه است به خيار سبزه ، جز اينكه موز را ابدا تخم و هسته نيست و طعم و رنگ و نرمى مغز آن مانند كره و هنگام ثمرش قلب الاسد [ است ] و هر درختى سه چهار دانه بيشتر ثمر نمىكند و عطر و طعمى مخصوص خود دارد ، چنان كه تمام ميوجات عالم را همين صفت و طعم [ است ] و هيچ‌يك را از حيث عطر به ديگرى شبيه نمىتوان نمود و از ابتداى غرس تا گاه ثمر دو سال طول دارد . جم درختى است از جنس درخت گردو و بزرگتر و برگش شبيه به آن و چوبش در نهايت سختى و ميوهء آن به اندازهء سنجد و هسته‌اش نيز شبيه به آن و رنگش شبيه آلوسياه ، پوستش نازك [ است ] و با مغز خورده مىشود . طعم و بوئى مخصوص به خود دارد و چندان خوش‌خوار و مأكول نيست و از ابتداى غرس تا وقت ثمر پنج سال [ طول پالوده درختى است در نهايت نموّ ، يك ذرع و نيم و از حيث شاخ و برگ به اندازه و شبيه درخت گل ، غير از اينكه درخت پالوده خار ندارد . ميوهء آن شبيه است به دانهء انگور سياه غير از اينكه پالوده به نهايت نازك و پوست آن همينقدر حافظ و هسته‌اش هم منحصر به فرد [ است ] و به‌طورى نازك كه در شكسته شدن فقط دندان احساس بودن هسته مىكند ، و الّا پوست و هسته به‌طورى نازك و رقيق است كه شبيهى براى آن نديده‌اند و به همين جهت شاعر گويد « بخت اگر سستى كند پالوده دندان بشكند » . فصل ميوهء آن قلب الاسد [ است ] و در جايى اين چهار ميوه به‌عمل مىآيد كه درجهء گرمى آن به كمال باشد و شاخهاى درخت مزبور به نهايت نرم و نازك و ميوهء آن را عطرى و بوئى فاشى نيست و از ابتداى غرس تا وقت ثمر دو سال بيشتر طول ندارد .

--> ( 1 ) - كذا .