پير آمده ژوبر ( مترجم : على قلى اعتماد مقدم )
92
مسافرت در ارمنستان و ايران ( فارسى )
آنها به بازرگانى پرداختهاند . ديگران به كار كشاورزى ، كشت گياهان غلهاى و درختان مانند هلو ، توت و انجير مىپردازند . معمولا كشت اين درختان در چنين عرض جغرافيائى ، در ارتفاعات مقرون به موفقيت نمىباشد . طوروس به دو رشتهء اصلى ميان ارزنجان و ارزنة الروم بخش مىشود . يكى از اين رشتهها به سوى جنوب شرقى امتداد دارد و به كوههائى مىپيوندد كه رود دجله از ميان آنها سرچشمه مىگيرد . رشتهء ديگرى به سوى شمالشرقى مىرود و سرزمينى را كه تا قفقاز گسترش مىيابد احاطه مىكند . بدين ترتيب نتيجهاى كه بدست مىآيد اين است كه همهء آبهائى كه به مشرق ارزنة الروم مىريزند خود را به ارس مىرسانند و در درياى خزر داخل مىگردند ؛ درحالى كه آبهاى ديگر خود را به فرات « 1 » مىرسانند و به اقيانوس مىريزند . پنج روز راه بايد پيمود تا بتوان از ارزنجان به ايليجه كه چشمهء آب گرم و در سه فرسخى ارزنة الروم است رسيد . ما از جنس كه گمان مىبرند همان ژيمنياس باشد كه استرابن دربارهاش سخن گفته ، و آش قلعه گذشتيم . با بررسى نقشه مىتوان ثابت كرد كه همين خط سير را در اروپا مىشود در ظرف كمتر از چهل ساعت پيمود درحالى كه در تركيهء آسيا چنين نيست . يك دسته سپاهى دلهى « 2 » بر جادهاى كه ما مىگذشتيم اطراق كرده بودند و لازم بود كه از آنها پرهيز كرد . رود سامانسوئى « 3 » خيلى گود است و نمىتوان بىگدار به آب آن زد . ما تا سرچشمهء آن بالا رفتيم . بارى آهستگى نااميد كنندهء آقا كه هر ساعت از اسب پياده مىشد تا
--> ( 1 ) - در پاساژ استرابن آن قسمتى كه مربوط به جريان آب اين رودخانه و جهت كوههاى آنجا مىباشد اين موضوع خيلى روشن ذكر شده است به گفتهء او « فرات از جانب شمالى كوه طوروس سرچشمه مىگيرد و نخست به سوى مغرب امتداد مىيابد و از ارمنستان بزرگ مىگذرد و از آنجا به سوى جنوب مىپيچد و طوروس را قطع مىكند . آن رود ارمنىها را از كاپادوكيهاىها و كماژنىها جدا مىكند » كتاب يازدهم . ( 2 ) - Delhls دلهىها رستهء سوارهنظام را مىسازند و از نظر دلاوريشان مشهور هستند . ( 3 ) - Saman - Souy