متصل بمشك‌هاى چرم خوك باد كرده بىخطر نيست ولى ما به يارى خداوند جز چند پاروى نو كه بواسطه بىاحتياطى در آب انداختند ضرر ديگرى نديديم . چنين به نظر ميرسد كه اسم اين رودخانه مشتق از اسم كوه آرارات است كه از آن سرچشمه ميگيرد - سابقا پل‌هاى زيادى بر اين رودخانه بسته شده كه فعلا هيچيك وجود ندارد - اين رودخانه را خاصيت مهمى است كه در اروپا نيز مورد بحث است اولا با اينكه در 39 درجه عرض جغرافيائى واقع شده معذلك گاه چنان يخ محكمى بر آن مىبندد كه قابلست افواج و توپخانه‌اى بيخطر بر آن بگذرد - ثانيا در مواقعى كه طاعون در ايالات مجاور رود دولت عثمانى بقلع و قمع مشغولست از حد رود ارس تجاوز نميكند - عجيب‌تر آنكه دولت ايرانهم نه تنها هيچوقت جلوگيرى از اين بلاى مبرم نميكند بلكه با عثمانيها دادوستد هم مىكند معذلك هيچوقت مرض از اين قسمت تجاوز نمىنمايد . بفاصلهء چند ورست از اين محل خرابه‌هاى شهر معروف جلفا نمايانست كه در قديم مركز تجارت ارمنستان بوده و زمانيكه شاه عباس بفكر آبادى اصفهان افتاده سكنهء آن را به پايتخت خود كوچ داده ، چنان كه محلهء اختصاصى ايشان هنوز به همين اسم باقيست ولى فعلا شايد در جلفا بيست خانوار از اين ارامنه فقير هم باقى نباشد . روز چهاردهم مجبورا شش اكاچ ( مقياس طول محل و معادل سى و شش ورست است ) راه پيموديم ولى چون از مشاهدهء تپه‌هاى خشك و بىآب و علف خلاص شديم خستگى راه به زودى بر طرف شد . چند ميلى كه از رود ارس دور شديم در نزديكى قريهء علمدار و گرگر از ميان دره‌اى كه تخته‌سنگهاى عظيمى بر آن احاطه داشت گذشتيم - اين جاده را پيچ‌وخم زيادى بود و در هرپيچ منظره تغيير كرده بهتر ميشد بالاخره تنها علامتى كه از بهار مشاهده كرديم قدرى علف نازك و مختصرى سرما بود فىالجمله در كاروانسراى قديمىاى كه نزديك كوه عظيمى واقع بود منزل كرديم . اين كوه از شدت سرازيرى قابل بالارفتن نبود . اينجا قصبه‌اى مشاهده شد كه اهالى آن قوافلى را كه بايشان باج ندهند ميچاپند . سابقا دولت براى سركوبى ايشان اقداماتى به عمل آورده ولى سودى نبخشيده است . سردر اين كاروانسرا با سنگ آبىرنگى ساخته شده كه روى آن حجارى كرده‌اند .