عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
702
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
ورود شيخ محمد حسن ماماقانى « 1 » تبريزى كه سالهاست در نجف اشرف است و رسالهاش و تقليدش در همه جا دائر است و ربع مردم ايران مريد او هستند و سالش قريب به هشتاد است ، در بيست و پنجم صفر 1322 از نجف اشرف به زاويهء حضرت عبد العظيم عليه السّلام وارد شد . كه به زيارت مشهد مقدس رضوى - سلام اللّه عليه - برود . هرقدر علماى طهران و اولياى دولت خواستند كه وارد طهران بشود ، قبول نكرد و از همانجا به مشهد مىرود . بسيار مرد فاضل ، با ورع ، متدينى است . نصب حكام ايران 1322 در ماه صفر حكام ولايات ايران معلوم شد : آذربايجان به وليعهد داده شد . پيشكار كل آنجا محمد باقر خان سردار كل . « 2 » رئيس و وزير ماليه ميرزا ابراهيم معتمد السلطنه . « 3 » رئيس قشون محمد صادق خان امير توپخانه قجر . اصفهان به ظل السلطان . گيلان به عضد السلطان پسر شاه . همدان به سالار الدوله برادر شاه . فارس به شعاع السلطنه « 4 » پسر شاه .
--> ( 1 ) . شيخ محمد حسن ممقانى مقيم و مدفون در نجف از بزرگان علماى شيعه در اوايل قرن چهاردهم و از شاگردان شيخ مرتضى انصارى بوده با كمال زهد و ورع . وفات وى در 18 محرم سال 1323 قمرى در نجف روى داد . از مصنفات معروفش ذرايع الاحلام فى شرح شرايع الاسلام و غاية الآمال كه حاشيهاى است بر مكاسب شيخ مرتضى انصارى و بشرى الوصول الى اسرار علم الاصول در هشت جلد . ( ريحانة الأدب ج 3 ص 443 ) . ( 2 ) . در خاطرات تاج السلطنه ، از اين مرد كه پدر شوهرش بوده ، شرح جالب توجهى آمده ( رجوع شود ايضا به شرح حال رجال ايران ج 3 ص 303 ) . ( 3 ) . ميرزا ابراهيم خان معتمد السلطنه پسر ميرزا محمد تقى قوام الدوله آشتيانى است و پدر ميرزا احمد خان قوام السلطنه و ميرزا حسن خان وثوق الدوله . ( 4 ) . ملك منصور ميرزا پسر مظفر الدين شاه ملقب به شعاع السلطنه . بر سر گرفتن ماليات از اموال اين شاهزاده