عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
698
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
1321 ، از طرف روس ( كورپاتكين ) « 1 » وزير جنگ حاليه به سردارى قشون روس در منچورى معين شد . در محرم 1322 ، جنرال كورپاتكين از منچورى تلگراف به امپراطور روس كرده كه هر روز لشكر است كه از ژاپون حمل به كشتى مىشود ، ولى كسى نمىداند به كدام نقطه مىروند . محتمل است هر روز از نقاطى كه روسها منتظر نيستند سر در بياورند و نيز از اين پس جنرال به امپراطور روس تلگراف كرده كه حال ما دويست هزار قشون آماده در اينجا داريم . اگر دويست هزار ديگر براى من بيايد ، شروع به جنگ خواهم كرد و الّا براى ما خطر دارد و حال مشغول دفاع مىباشم . ايران در ماه محرم 1322 هجرى در كرمانشاهان فىالجمله وبائى بروز كرده . شيوعش از عراق عرب شد . گفتند و با نيست ، شبيه به و با است . همه جهت قريب بيست نفر تلف نشد . از طرف دولت ايران قرانتين گذاشتند . طهران ترجمهء روزنامه روس ماه ذىحجه 1321 هجرى : « تلگرافى كه از طهران رسيده شاهزاده عين الدوله وزير اعظم « يعنى وزير اول » ايران شده . اين مسند بعد از عزل اتابيك اعظم امين السلطان خالى بود . وزير اعظم در ايران در امور داخله و خارجه اول مستشار پادشاه است . و چون راپرت « 2 » هاى تمام وزرا به توسط او به حضور پادشاه مىرود ، حكم وزير اعظم در تمام ادارات دولتى نافذ است . وزير اعظم جديد يكى از بنى اعمام اعلىحضرت پادشاه حاليه است . ولى ترقى اين شاهزاده نه به واسطهء قرابت با خانوادهء سلطنت است بلكه به واسطهء قابليت و استعداد حسن اداره كه هنگام حكومت اردبيل به منصّهء ظهور رسانيد كه در آنوقت اعلىحضرت پادشاه حاليه وليعهد و جانشين آذربايجان بودند و مراتب كفايت شاهزاده عين الدوله را مىشناختند . در عربستان هم عين الدوله خيلى خوب حكومت نمود و مورد مراحم
--> ( 1 ) . Kouropat Kine ( 2 ) . راپرت به معناى گزارش .