عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
699
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
پادشاه گشته . از آن پس به حكومت دار الخلافهء طهران كه خيلى مهم است نائل شد . بعد از انفصال اتابيك اعظم ، مسند وزارت خالى بود و پنج نفر از وزرا متصدى اين شغل بودند . شاهزاده عين الدوله در آنوقت وزارت داخله را با حكومت اداره مىكرد . هرچند ساير وزرا هم مستقلا عرض مىكردند « 1 » ، ولى عين الدوله در ميان وزرا بر ديگران مقدم بود و بعضى كارهاى مهم دولتى به وزير داخله رجوع مىشد » . هندوستان از قرار تلگراف ، در بمبئى مرض طاعون شدت كرده . در هفته آخر ماه مارس 1904 [ ميلادى ] چهار هزار و ششصد و بيست و هفت نفر از اين مرض مردهاند . در پنجاب و ايالات مركزى نيز بروز دارد . ايران در عشر دوم محرم 1322 هجرى ، در كرمانشاهان ، فىالجمله وبايى از طرف عراق عرب بروز كرده ، چند نفرى مبتلا شدند . ژاپون و روس در عشر دوم صفر 1322 ، شانزده هزار قشون ژاپون ، در بعضى بلاد منچورى ، سى هزار قشون روس را شكست داد و نيز پانصد هزار نفر از رعاياى ژاپون داوطلب شدند كه مخارج خود را بدهند و به كمك دولت خود با روس جنگ نمايند . ايران پس از آنكه عين الدوله وزير اعظم شد و استقلال به هم رسانيد ، خيال كرد كه خرج و دخل دولت را مساوى سازد و تقريبا سالى سه كرور تومان دولت خرجش بر دخلش افزون بود . گفتند اين تفاوت به جهت عدم رسيدگى و بخشش بىموقع اتابيك بود . از اين روى ، عين الدوله چارهاى نديد جز آنكه از مواجبها بكاهد . ازجمله ، قرارداد كه بعد از اين برات صادر نشود . مستوفى حاشيهء قبض صاحب مواجب را بنويسد و تومانى ده
--> ( 1 ) . يعنى گزارشهاى مربوط را مستقيما به عرض شاه مىرساندند .