عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )

1055

مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )

قرقره در حياط باغ او را گردش دادند . بعد چهار نفر زير بغل او را گرفته بودند نشانيدند . امراض داخلى و جلدى هردو دارد . مأيوس صرف اطبا مىباشند . « 1 » آستارا در چند سال قبل كه حاجى ملك التجار با شانزده نفر از معاريف و تجار براى شسه ( شوسه ) راه آستارا شركت كرد و شروع به عمل نمود و همه جهت يكصد و پنجاه هزار تومان خرج كرد و مابقى را خورد ، شركا به صدا درآمده عارض به دولت شدند و به هيچ شكلى حريف ملك نشدند كه پول شركا را بدهد تا در ماه شعبان براى رسيدگى به اين امر صدراعظم ، صلاح السلطنه را مأمور به آستارا نمود . صلاح السلطنه « 2 » آنجا رفت . با ديد در سر صندوق باج راه يك نفر مأمور روس نشسته . تعجب كرد و پرسيد . جواب گفت حاجى ملك به ما اجاره داده يا فروخته . مأمور روس را جبرا بيرون كرد و صندوق را تصرف و ايرانى جاى او گذاشت . روس‌ها به سفارت خود شكايتى كردند . گفتند بيست نفر قزاق فرستادند و صلاح السلطنه را حبس يا بىاحترامى [ كردند ] . دولت در تشدد برآمد كه چرا بىاجازهء ما اين كار را كرده‌ايد . روس‌ها جواب دادند همانطور كه مأمور ما را بىاحترام كرده‌ايد . برويد او را دوباره به سر كارش واداريد . بعد در طهران او را مىخواهيم و مجلس مىكنيم ببينيم حق داشته كه سر كار بنشيند و ملك التجار اجاره بدهد يا ندارد . حال دولت مشغول اصلاح اين كار است . طهران از قرار معلوم در عشر سوم شعبان ، عين الدوله از ورامين به طرف خراسان رفت . افغانستان امير حبيب اللّه خان امير افغان قرار داد هر مسلمانى [ كه ] در اوقات نماز خمس در مسجد حاضر نشود دو تومان بدهد .

--> ( 1 ) . جمله خيلى ساده و كاملا محاوره‌اى است . مىبايست نوشته شده باشد : اطبا مأيوس صرف مىباشند . ( 2 ) . متن : صفاء السلطنه