عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )

1056

مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )

عثمانى سلطان عبد الحميد خان [ ثانى ] پادشاه عثمانى چندى است مريض و بسترى مىباشد . از زندگيش مأيوس مىباشند . سابقا عصمت پاشا كه مشابه او بود ، به جاى او در مواقع حاضر مىشد . چون او مرد ، [ ديگر ] كسى نيست . در ماه رمضان مرضش شدت دارد . روسيه تلفات روس از لشكرى و رعيت در جنگ داخله به چهارصد هزار نفر رسيد . خراسان اهالى خراسان ، خيال دارند هفته‌اى دو روز عمومشان كه قابل و توانا هستند مشق نظام نمايند . به آصف الدوله حاكم گفتند . او آنها را مانع شد . طهران پنجشنبه 29 شعبان ، شاه با حالت كسالت در كالسكهء كوچك دستى در باغ گلستان حركت كرد . يك دفعه گفت شب هشت ساعت خوابيده‌ام . بعد گفت صدراعظم كجاست . اما در اغماست . دور باغ او را گردانيدند ، بيشتر در همان‌جا خواب است . چيزى از او باقى نمانده . اين دو روزه وفات مىكند . نوكرهاى ترك « 1 » خيلى بدحال و اوقات تلخ مىباشند و از ورود وليعهد ترس دارند . از قرار معلوم ، صدراعظم تلگراف به وليعهد زده كه حاضر آمدن طهران باشد . در عصر آن روز صدراعظم در دربار با نايب السلطنه و يك دو نفر از وزرا خلوت كرد . گويا براى نظم شهر است ، اگر شاه خطر پيدا كند و به نظام هم در آن روز جيره دادند . صدراعظم در دربار به يكى گفت در باب مواجب سابق كه بريده شد من از نو نمىدهم و همان است . اما من‌بعد از اين مواجب كسى را نمىبرم . طهران حاج سيف الدوله خانه‌اى از خود براى مدرسهء سادات وقف كرده در 29 شعبان در آن خانه جشن گرفتند و شاگردان را امتحان كردند .

--> ( 1 ) . نوكرهاى ترك يعنى همان درباريان مظفر الدين ميرزا وليعهد كه همراه او به طهران آمدند .