عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )

1019

مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )

ملت و دولت اسلام گناهى نداشتند شده علماى دار الخلافه كه اين نقض عهد و حركات مستبدانه را از وزراى دربارى ديدند مجددا مستدعيات خود را مجدانه خواستند و اين مرتبه يقين داريم همان وزراى خائن بدون اطلاع خاطر مهر مظاهر همايونى دست به رشتهء تشدد و سختى گذاشته جواب علماى دار الخلافه به تهديدات دادند . آخر الامر كه آنها را مصمم در كندن اساس اين ظلم و ركن علم عدل ديد فلهذا دانستند اگر اين طرح نو روى كار آيد دست استبداد و ظلم آنها كوتاه و خيانت‌هاى آنها مشهود خواهد شد . محض حفظ خود و منافع ، طلاب علم و ذريهء رسول را هدف گلوله سرباز كردند . مسجد و معبد اسلام و خانهء خدا را مثل قلاع اشرار و متمردين محاصره نمودند ، به بام مسجد سرباز و قراول گذاشتند . نان و آب را به روى علماى اسلام بستند . گويى ياغى و قاتل بودند . از صدر اسلام الى يومنا هذا ، از هيچ ملت كفرى نسبت به علماى اسلام اين توهين وارد نشده بود . اين بىاحترامى نه تنها به شخص علماى اسلام شده بلكه در واقع به شرع محمدى ( ص ) گرديده و ناموس شريعت هتك شده است . اكنون جميع هيآت علماى مذهب بلكه تمام مسلمين اثنى عشريه جبران توهين را به وجه كامل از حضور اقدس همايونى خواستگارند كه امر و مقرر شود ، مقصد حضرات علماى مهاجرين را انجاح كرده و دلجويى از ايشان نموده و با احترام تمام به وطن مألوف معاودت دهند . خصوص دعاگويان تبريز در دولتخواهى خاص كه از سابق مشهود خاطر دريا مقاطر است جسارت مىكنيم كه قبول اين استدعا و ارجاع مهاجرين مقضى المرام عاجلا لازم است و به وعده و قول ، اصلاح و اسكات عامه ممكن نيست . مترقب است [ بلواى ؟ ] محيطى باشد كه رشته از دست دعاگويان رفته و به حكم ضرورت و الجاء اقداماتى شود كه باعث روسياهى دعاگويان گردد . » جواب تلگرافى شاه به علماى تبريز از صاحبقرانيه وليعهد به و جنابان مستطابان حاجى ميرزا حسن آقاى مجتهد و آقاى امام جمعه و آقاى حاجى ميرزا محسن آقا ، آقاى ميرزا صادق آقاى مجتهد و آقاى ثقه الاسلام التفات ما را برسانيد و از طرف ما بگوييد كه مراحم ملوكانه هميشه شامل عموم طبقات مردم خاصه علماى اعلام و مخصوصا به علماى آذربايجان بوده و خواهد بود . همگى دعاگوى دولت و طرف توجه ملوكانهء ما هستند . به همه التفات داريم و همين است كه به شفاعت و توسط شما استدعاى علماى آذربايجان را در معاودت علماى طهران قبول فرموديم . مشير الدوله وزير امور خارجه را براى معاودت دادن آنها روانه كرديم . به زودى علماى طهران شرفياب مىشوند و عرايض حقهء آنها را هم كه مبنى بر صلاح دولت و ملت باشد قبول خواهيم فرمود . هفتم شهر جمادى الثانيه 1324