عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
1010
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
ملى به زودى موافق دستخط مبارك همايونى از 14 جمادى الثانيه مرتب و اعضاى مجلس ملى در طهران جمع و به افتتاح اين مجلس محترم نايل شويم . از خداوند خواهانيم كه سايهء بلند پايهء اعلىحضرت اقدس شاهنشاهى را بر سر قاطبهء اهالى ايران مستدام و به فرزندان صديق وطن مقدس توفيق كرامت فرمايد كه معا به اولياى دولت در افتتاح ابواب نيكبختى ايرانيان بكوشند و اين دولت و ملت قديمهء پنج هزار سالهء ايران را به اوج سعادت برسانند . » يك نفر شاعر در تبريك آن روز اين شعر را گفت و در نزد حاضرين بلند قرائت كرد : شاه را سلطنت و جاه و بقا افزون باد * مجلس مشورت ملى ما ميمون باد بعد از آن مردم شيرينى و شربت خوردند و به سلطان المتكلمين يك طاقه شال مرحمت شد و به خانههاى خود رفتند . در شب بيست و هشتم ، صدر اعظم به منزل شهرى خود رفت و گفت بيست و هفت رقعه از طرف خود به علما و كسانى كه به مرتبهء اجتهاد مىباشند نوشت كه فردا صبح يكشنبه بيست و هشتم در نياوران خدمت شاه بروند و قرار شد فردا تمام علما با كالسكهء سلطنتى بروند با كمال احترام . صدر اعظم هم دو ساعتى در منزل شهرى بود . در حضورش گفته شد كه تمام صداى مردم به جهت صندوق بازى و نرسيدن قسط مواجب است . بايد بر خلاف سابق شما مواجب مردم را برسانيد . گفت در اين خيالم كه پولى فراهم سازم كه مواجب مردم برسد . و الحق تمام خيالات صدر اعظم براى اصلاحات عامه است . تمام مردم او را دوست مىدارند . وضع خود را تغيير نداده با مردم مهربان است . حاجب ندارد و وضعش ساده است . در همان شب صدر اعظم به رستمآباد رفت . مردم از اين مجلس خيلى خوشحال مىباشند . اگر داير نشده بود يكباره دولت ايران را انگليس مىبرد . شهرت دارد كه روس و انگليس هم ايران را ميان خود قسمت « 1 » كردهاند . دولت ايران مىخواهد به توسط ساير دول چارهء اين كار را بنمايد . مشير ديوان منشىباشى صدر اعظم در قم خدمات نمايان به علما كرده و دستخط شاه را او حامل بود . پس از آنكه به طهران آمد ، عضد الملك در حضور شاه از او تمجيد زياد كرد و گفت وجودش خيلى به كار خورد ، بايد هزار تومان
--> ( 1 ) . زمزمههائى بود مربوط به توافقهاى زير جلى روس و انگليس و تقسيم ايران به مناطق تحت نفوذ روس و انگليس و منطقه بىطرف بين آن دو كه به قرارداد 1907 شهرت يافت .