عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
902
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
از نيزار سيستان بروز كرد . در دو ماه صد و پنجاه نفر را كشت و نيز از سرحدات خراسان نوشتهاند كه شبه طاعون است و دانه مىزند . در عشر دوم ذى القعده ، در دربار مجلس براى اين كار قرار دادند كه در سرحدات قرانتين قرار بدهند و تلگراف به پاريس زدند كه پانصد شيشه سرم ضد عفونت « 1 » طاعون به ايران بياورند . طهران در عشر دوم ذى القعده ، بعد از تسلط علما بر دولت ، علاء الدوله از حكومت طهران استعفا كرد و در خانه نشست ، لكن دولت قبول نكرد . در همين چند روز نرخ ترقى كرد ، چنانكه نان را يك من هشت عباسى مىگويند و دو هزار مىفروشند و گوشت را هشت عباسى مىفروشند هر چاركى . ساير مأكولات هم ترقى كرده . در عشر دوم و سوم ذى القعده ، طهران بىحاكم است و هرج و مرج است . هرچه دولت اصرار به علاء الدوله كرد ، قبول نمىكند و مىگويد بعد از اين حكومت كردن در طهران با اين وضع بىغيرتى است . رعيت از او راضى هستند و ديگر حاكمى به اين بىطمعى و بىملاحظگى براى طهران پيدا نمىشود . حكومت را شهرت دارد به اقبال الدوله كاشانى وزير خالصهجات دادند « 2 » زير بار نرفت و بعد از اين هم با تسلط علما كسى از عهدهء حكومت طهران بيرون نمىآيد . نير الدوله را از نشابور تلگرافا براى حكومت طهران خواستهاند . علما خيال دارند قانونى از روى احكام شريعت به طبع رسانيده داير نمايند و مجلس عدالت هم كه از طرف ملت وكيل داشته باشد در تمام بلاد ايران باشد كه مطالب در آن مجالس اظهار شود و بىواسطه به شاه برسد و بدون تصويب آن مجلس ، شغلى به كسى داده نشود . در بيستم ذى القعده ، اتابيك به ديدن علما رفت ، روز بعد هم آنها به منزل او رفتند . امروزه علما جز چند تن در طهران متفق مىباشند . اگر اين اتفاق باقى باشد همه نوع كارى را از پيش مىبرند . شاه هم از آنها راضى است ، چنانكه وقتى گفته بود : دولت مشروطه به عدل نزديكتر است و شخص پادشاه آسوده . براى اتابيك هم خوب نيست .
--> ( 1 ) . در متن ، ضد سرم عفونت ( 2 ) . متن : به اقبال الدوله وزير خلصجه كاشانى دادند .