عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
861
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
زمين وقف بود ريختند و آنجا را خراب كردند . حكومت طهران پس از آنكه طلاب رفتند ، فرستاد جمعى از مردم متفرقه را گرفت . لكن چيزى در بانك نبود . مشغول ساختن بودند و يك نفر فرنگى را كه مانع بود كتك زدند و روسها عكس رجاله را برداشتند . از قرار معلوم ، روسها پنجاه هزار تومان خسارت از ايران مطالبه دارند . « 1 » طهران اتابيك روز بيست و ششم رمضان به منزل آقا سيد عبد اللّه مجتهد بهبهانى رفت كه صلح كند . آقا سيد عبد اللّه رو نشان نداد و پنهان شد . كرمان در عشر آخر رمضان گفتند مردم شهر به ظفر السلطنه حاكم شوريدند و خواستند او را بكشند . [ او ] از شهر خارج شده . ژاپون و روس [ : شرايط يازدهگانهء ژاپون است كه براى صلح با روس ] شرايط يازدهگانهء ژاپون است كه براى صلح با روس [ تنظيم ] كرده و روس بعضى را زير بار نرفت . اول : دولت روس بايد سه ميليارد « 2 » و دويست و پنجاه هزار فرانك « 3 » غرامت جنگ بدهد . ( يك ميليارد [ معادل ] هزار ميليون « 4 » و يك ميليون [ معادل ] دو كرور و يك كرور [ معادل ] پنج لك و يك لك [ معادل ] صد هزار است [ و ] يك فرانك [ معادل ] دو قران و نيم است ) . دوم : واگذاردن روس منچوريا را به دولت چين و در تحت نگرانى و نظارت عسكريهء ژاپون بودن ادارات جنگى منچوريا « 5 » .
--> ( 1 ) . شرح بسيار دقيق و جالب توجهى از اين واقعه در كتاب خاطرات اعظام قدسى از مشهودات خود او آمده است . ( 2 ) . متن : مليار ( 3 ) . در متن : فرنك . و ظاهرا : دويست و پنجاه ميليون . ( 4 ) . متن : مليان ( 5 ) . يعنى ژاپون بر امور نظامى منچورى نيز نظارت داشته باشد .