عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )

851

مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )

سخت شده . مىگويند ساوجبلاغ را گرفته‌اند . اتابيك و مشير الدوله اغلب در تلگرافخانه با سرحدات مشغول مذاكره مىباشند . شهرت دارد خود وليعهد هم با قشون به سرحدات مىرود و از طهران هم مشغول فرستادن ذخيره و قورخانه مىباشند . در يازدهم رمضان المبارك ، اتابيك با مشير الدوله به سفارت عثمانى براى اصلاح اين كار مىروند . سيستان پس از آن‌كه رئيس كمسيون انگليس رسيدگى به آب هيرمند كرد و سابقا دو سهم حق سيستان و يك سهم حق افغانستان بود ، گفت بايد هردو به شراكت ببرند . دولت ايران زير بار نرفت و ايستادگى كرد . مشير الدوله رسما حكم داد محل كمسيون انگليس‌ها را در سرحد سيستان خراب كردند و رسما اين مطلب را به سفارت انگليس نوشت . روسيه در بلاد روسيه ، در رمضان 1323 ، اغتشاش از سابق بالاتر رفته و دائم بر ضد مشغول فساد مىباشند « 1 » . امور تجارت و تلگرافات و مراوده مسدود است . هيچ كس جرئت نمىكند به خاك روسيه برود . بادكوبه در عشر اول رمضان 1323 ، ارامنه بادكوبه على الظاهر با دولت روس طرف مىباشند و نارنجك به طرف قشون انداخته . روس‌ها خانهء يك تاجر ارمنى « 2 » را كه باعث اين كار بود آتش زد [ ند ] . حال تمام ارامنه بر ضد دولت مىباشند و با قشون آنها زدوخورد مىكنند . گفتند دولت روس ده هزار قشون براى حفظ بادكوبه و قتل ارامنه احضار كرده . رعاياى ايران هم ديگر در آنجا آسودگى ندارند و به معاضد السلطنه كارپرداز ايران در بادكوبه چندين بار تير خالى كرده‌اند . از ايران هم كسى دادوستد با بادكوبه ندارد . شعاع السلطنه

--> ( 1 ) . در نسخه عبارت مبهم و ناقص آمده ولى مطلب روشن است . ملت و دولت روسيه بر سر حقوق آحاد مردم با يكديگر كشمكش داشتند . ( 2 ) . متن : روس‌ها يك خانه تاجر ارمنى .