عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
808
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
گذاشتند و مىخواهند دولت روس را با مسلمانان دشمن سازند . تا در عشر اول رجب المرجب 1323 ، ديگر باره از طرفين به هم ريختند و جمعى را كشتند و عبور در بادكوبه و معامله و تجارت به كلى موقوف شده . از قرار معلوم محرك را دولت روس مىدانند ، محض اينكه دست اندازى به ايران نمايند . ايران در عشر اول رجب المرجب 1323 ، محض اغتشاش بادكوبه به جهت نزاع مسلمان و ارمنى ، وزارت خارجهء ايران قدغن كرد كه به مسافرين از راه بادكوبه تذكره ندهند و از راه بادكوبه كسى از ايرانيان نرود و آن كسان كه از طهران به جهت عتبات عاليات به طرف بادكوبه رفته بودند ، مراجعت دادند . واقعه رود ارس در ربيع الثانى 1323 ، يك قايق در رود ارس غرق شد و چهل و پنج نفر مسافرش به هلاكت رسيدند . تاجر اتازونى موسيو بالونى يكى از با ثروتترين تجار آمريكاست . در مدت چهل سال تجارت از مال خود قرض سه دولت بزرگ را كه سيصد و نود و پنج ميليون « 1 » ليره است مىتواند بدهد . سخن صدر اعظم انگليس تسخير بلاد و ممالك بسته به سه چيز است . اول كشيش ، دوم سفير ، سوم توپ . طهران چون امسال تابستان جمعى از مرد و زن طهران به مرض جنون دچار شدند ، چنانكه در سربازهاى اردوى بيرون شهر طهران ، شش نفر سرباز ديوانه شد و چند نفر زن هم از
--> ( 1 ) . در متن : مليان .