عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
756
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
خواهد شد . چنانكه در عشر دوم صفر فراشباشى نايب السلطنه را به تهمت گرفتند . او به شاه نوشت . شاه حكم كرد امير خان سردار و سعيد السلطنه وزير نظميه را ببر و چوب بزن . الآن حافظ سلطنت ايران يك مشت اوباش و الواط مىباشند و نيز حكم كرده در ساعت سه و چهار بچههاى « 1 » بىمو را گرفته ، پيش او ببرند . ايران شاه براى معالجه مىخواست به سفر فرنگ برود . گفت از راه مشهد مقدس مىروم ، محض اينكه به علما معلوم نمايد كه من به زيارت مىروم . بعد براى اينكه در بعضى از نقاط خراسان و با است ، گفت « 2 » از راه انزلى خواهد رفت تدارك سفرش را ديدهاند و چهل نفر همه جهت با او خواهد [ رفت ] و در دوم ربيع الاول حركت خواهد كرد و اين سفر سوم شاه به فرنگ است . صدر اعظم ميل نداشت كه شاه اين سفر را بنمايد . لكن اگر هم شاه نرود ، از صدارت معزولش مىكند . طهران در يازدهم صفر 1323 ، محمد على ميرزاى وليعهد از تبريز به طهران وارد شد و چون شاه در قصر دوشانتپه بود يكسره به آنجا رفت ، پس از آن به طهران [ آمد ] . در عمارت مرحوم ميرزا حسين خان صدر اعظم كه متعلق به دولت است « 3 » منزل كرد . گفتند شاه به پسرش تغير كرد و بد گفت كه براى چه اينطور به مردم آذربايجان اذيت كردى كه شكايت بكنند . وليعهد در اين سفر تمام نوكر و عملهجات « 4 » خود را با زن و بچه همراه آورده ، در دهنهاست كه ديگر برنمىگردد و خيال ماندن دارد و در غياب شاه ، جاى شاه اجراى احكام مىنمايد .
--> ( 1 ) . متن : بچهاى - بچههاى بىمو ترجمهء امارد است . در اين مورد « بىريش » هم مىگفتند يعنى تازه جوانان ريش برنياورده . ( 2 ) . متن : بعد براى اينكه گفت در بعضى از نقاط خراسان و با است ، از راه انزلى خواهد رفت . ( 3 ) . يعنى عمارت بهارستان كه پيش از اين محل مجلس شوراى ملى بود . ( 4 ) . يعنى همه كارمندان و كارگران خود را .