سوم ذىحجه در طهران به مرض [ ] درگذشت . سالش از پنجاه متجاوز بود . طهران در بيست و سوم ذىحجة الحرام 1322 ، حسينقلى خان قاجار ملقب به امير قاجار در سن هشتاد به مرض كليه درگذشت . مردى شأن دوست و خودخواه و بدفطرت و ممسك بود . پول تنزيل مىداد . دروغ بسيار مىگفت . پسرش ناصر خان ملقب به نصرة نظام است . طهران شاه چون در ماه ذىحجه خيال فرنگ داشت ، به دول اروپا تلگراف براى رفتن خود نمود . دولت روسيه نيز نپذيرفتند « 1 » و متعذر شدند كه در بلاد روس اغتشاش داخله برپاست . پذيرايى غير ممكن است . دولت آلمان و اطريش نيز گفتند كه ما وقت پذيرايى « 2 » نه رسمى و غير رسمى نداريم . طهران شاه در عشر سوم ذىحجه چند شب به دوشان‌تپه رفت . پس از آن‌كه به شهر آمد ، بعضى از رجال و وزرا به ديدنش رفتند . ناظم خلوت را فحش زياد دادند كه چرا بىموقع راه مىدهى . بعد از اين نگذار احدى بدون صدر اعظم پيش من بيايد « 3 » . ناظم گفت : مردم مىرنجند ، گفت : برنجند و به قاپچى « 4 » سپرد كه غير از عملهء خلوت ، باقى با صدر اعظم بيايند . جهت تغير شاه معلوم شد كه چه بود . حسام السلطنه « 5 » كه معشوق شاه است ، در اطاق بود ، مىخواست با او خوش بگذراند . طهران در ماه ذىحجه 1322 ، به جهت آن حركت زشت مسيونوز وزير گمرك كه به لباس علما عكس از خود انداخته و هم به جهت تعدى و زيادتى او به گمركات ، ميان علما با

--> ( 1 ) . متن : نپزيرفتند ( 2 ) . متن : پيزايى . ( 3 ) . متن بيايند . ( 4 ) . قاپوچى به معناى دربان . ( 5 ) . ظاهرا جهانگير ميرزا پسر ابو النصر ميرزا حسام السلطنه پسر سلطان مراد ميرزا منظور است كه حسام السلطنه سوم باشد . مادرش ابتهاج السلطنه بود دختر عماد الدوله . شاهزاده جهانگير ميرزا به انواع هنر آشنا بود و در موسيقى دستى توانا داشت ( سرگذشت موسيقى از روح الله خالقى ، ج 1 ص 256 تا 263 ) .