عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )

مقدمهء مصحح 21

مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )

آمده كه سخت دل‌انگيز است . مرحوم ملك المورخين از لحاظ روزنامه‌نگارى مقام بلندى را در تاريخ جرايد حائز است . وى در ابتداى مشروطيت چند روزنامه به نامهاى « وطن » ، « شاهنشاهى » ، و « آيينهء عيب‌نما » ، و « آزادى » ، و « صفحهء روزگار » منتشر نموده و از اين جهت يكى از بزرگترين بانيان جرايد ايران است . ميرزا عبد الحسين خان ملك المورخين فرزند ميرزا هداية اللّه خان پسر ميرزا محمد تقى خان لسان الملك كاشى مؤلف كتاب ناسخ التواريخ معروف و از طرف پدر به ميرزا مهدى خان وزير نادر شاه و از طرف مادر به فتحعلى خان ملك الشعراى كاشانى « صبا » منسوب است . ملك المورخين در سال 1248 شمسى مطابق 1287 قمرى در طهران متولد شده و در 31 تير ماه سال 1312 شمسى ، پس از يك كسالت هشت روزه دنياى فانى را وداع گفت و بنابراين 64 سال در اين دنيا زندگى نموده است . وى مردى اديب و شاعر و گذشته از زبان عربى به چند زبان خارجى آشنا بود و گاهى اشعار نغز و پر معنى مىسروده و در شعر « اديب » تخلص مىكرده است . ملك المورخين از سنين چهارده سالگى به تدوين تاريخ انبياء پرداخته و در سال 1322 پس از فوت پدر با دريافت لقب ملك المورخين به امر نگارش و اتمام دورهء كتاب ناسخ التواريخ پرداخت . آن مرحوم در طول حيات در حدود صد مجلد كتاب در تاريخ و ادبيات و صنايع و ديانت اسلامى نگاشته كه همه از علوّ مقام او حكايت مىكند . در سالنامهء پارس 1313 ، صفحه 129 مىنويسد از جمله تأليفات مرحوم ملك المورخين تاريخ يوميهء ايران است كه از 36 سال قبل تاكنون ( سال تدوين اين شرح حال ) مرتب وقايع هر سالى را در يك مجلد جداگانه به رشتهء تحرير درآورده و حتى تا سه روز قبل از وفات هم از نگارش دست برنداشته است . علاوه بر كتابهاى مذكور ، مرحوم ملك المورخين كتاب مهم ديگرى كه به صورت دايرة المعارف مىباشد و حاوى شرح لغات علمى و فنى و تاريخى و ادبى در حدود سيصد هزار بيت نوشته و اين كتاب در پنج مجلد بزرگ است . چنان كه قبلا اشاره كرديم چون مرحوم ملك المورخين از آزاديخواهان معروف و وطن‌پرستان حقيقى بود ، لذا از آغاز مشروطيت موفق به تأسيس و انتشار چند روزنامه به