پراكندگى ايل رشوند : در قزوين و توابع آن تا كرج ، رودبار الموت ، عمارلو ، زنجان ، آذربايجان ، اطراف تهران ، چمچمال ، سليمانيه عراق يا عثمانى ، شيروان ، مغان ، و بالأخره نيشابور . بىفايده نيست ، در اين‌جا به نقل بعض شواهد تاريخى ، مربوط به پراكندگى ايل رشوند مبادرت ورزد : در باب گروهى از طايفهء رشوند ساكن فيله خاسته [ فيله خاصه ] ، در روزنامهء خاطرات بصير الملك شيبانى - ضمن گزارشهاى سال 1301 ه . ق . / 1262 ش ، ص 49 - آمده است : « در فيله خاسته [ فيله خاصه ] كه تا داش بلاغ دو فرسخ و نيم راه است . . . ما را جا ندادند . روى پشت بام منزل كرديم . آخر پول داديم آقا محمد نام آمد پول گرفت . كاه و جو و هيزم آورد . اينها از طايفهء رشوند هستند » . ناصر الدّين شاه قاجار نيز در روزنامهء خاطرات خود ( ص 110 ) ، دربارهء گروهى از ايل رشوند ساكن توابع آق مزار در 9 صفر سال 1309 ه . ق / 1270 ش . چنين مىنويسد : « امروز كه مىآمديم دو دسته سياه چادر ديديم كه كنار رودخانه بودند . چادرهاى سياه بزرگ داشتند ، از ايل رشوند ، سپرده به مظفر الدّوله هستند . ييلاقشان كوههاى دمرلو است قشلاقشان گورمشن‌آباد است ، حالا آمده‌اند كه بروند قشلاق . . . » . در كتاب مجموعهء ناصرى ( ج 6 ، ص 614 ) ، نيز از ده آبادى رشوندنشين زنجان در سال 1277 ه . ق . بدين شرح نام برده شده است : احمدآباد ، آقچه قلعه ، قليجى ، قيطول ، يوسف‌آباد ، قهاب ، زنگى ، چاور ، ايكده‌لو ، سردهات ، كمش‌آباد . اين آباديها كه مجموعا 316 خانوارند ، تيول مقرب الخاقان مظفر الملك و پاشا خان است .