محمد على خان رشوند
مقدمه 31
مجمل رشوند ( فارسى )
محمد امين زكى بيگ در خلاصهء تاريخ الكرد و كردستان ( ص 454 ) ، و مردوخ كردستانى در تاريخ مردوخ ( ج 1 ، ص 93 ) ، نيز به گروهى از ايل رشوند ساكن آذربايجان اشاره دارد . ادموندز ، در كتاب كردها ، تركها ، عربها ( ص 51 و 55 ) ، و محمد على سلطانى ( ج 2 / 2 ، 675 ) ، از طايفهء رشهوند ( رشوند ) ساكن سليمانيه و چمچمال تابع سليمانيه ياد كرده كه رئيس آنها امين رشيد نامى است . ژوبر در كتاب مسافرت در ارمنستان و ايران ( ص 196 ) ، پراكندگى ايل رشوند را از آذربايجان تا مرز عراق ، شيروان و مغان مىداند . بر اين اقوال تاريخى ، روايت خود محمد على خان رشوند را نيز مىافزايد كه به سال 1253 ه . ق / 1216 ش از رشوند و عمارلو ساكن نيشابور ياد كرده است . او در مجلّد نخست مجمل ( ص 99 ) ، در شرح وقايع و مسافرت خراسان خود مىگويد : « در سبزوار نزاعى ما بين سواره شهرى شد : به حمد اللّه به خيرى التيام يافت . از راه زعفرانى به حسينآباد و گرمابهء نشابور [ - آبگرم نشابور ] رفته ، چون در آن صفحه عمارلو و رشوند بسيار است . . . » . با وجود چنين پراكندگى ، عمدهء ايل رشوند ، در رودبار الموت و بعد از اين منطقه ، در قزوين و عمارلو ساكن هستند . جمعيّت ايل رشوند . محمد على خان در كتاب خود ( ص 177 ) ، نفوس رشوند ساكن رودبار الموت را در سال 1277 ه . ق / 1239 ش . پانصد خانوار ذكر كرده است ، و در صفحهء 164 ، شمار جوقهء رشوند رودبار را 65 جوقه آورده . در جاى ديگر از قول محمد رحيم خان سرتيپ ايلات ، كه با محمد على خان اختلافاتى دارد ، مىگويد : « اگر محمد على خان استعفا بدهد 1500 سوار پا خواهد گرفت » كه احتمالا مقصود شمار سوارنظام طوايف مختلف منطقه است نه تنها رشوند . ميرزا ابراهيم [ ميرزا محمد رشتى ] در سفرنامهء استراباد و مازندران و گيلان ( ص 177 ) ،