محمد على خان رشوند
مقدمه 18
مجمل رشوند ( فارسى )
به چهار شاخه تقسيم شده است كه سهتاى آن اخلاف سه تن از چهار تن پسران خوادى هستند : رمهوند ، از رمضان ؛ صفروند ، از صفر ؛ رشهوند ( - رشوند ) از رشيد . بايد توجّه داشت كه طايفهء احمدوند يا ههمهوند ، ظاهرا نسل دوّم از ايل بزرگ ببهء ساكن سليمانيه است ، كه در اين صورت اختلافى در انتساب ايل رشوند به ايل ببهء سليمانيه وجود ندارد ( ايلات و طوايف كرمانشاهان ، ج 2 / 2 ، ص 683 ؛ تاريخ الدول و الامارات الكردية ، ص ، 27 ) . از اين عبارت محمد على خان : « زبان كرمانج رشوند » - مجمل ، ج 1 ، ص 390 - نيز فهميده مىشود كه رشوندها كرد هستند . امّا زبان رشوندها ، ژوبر ( ص 195 ) ، مىگويد : « در ميان كردها ، رشوندها و شقاقيها و اردلانها . . . به زبان تركى سخن مىگويند » . خچكو ( ص 63 ) ، دربارهء زبان رشوندها مىگويد : « اينها بين خود به زبانى كه اصطلاحات آن از كردى بوده و براى ايرانى و تركها غير مفهوم است ، حرف مىزنند » . ميرزا ابراهيم رشتى در سفرنامهء خود و ميرزا ابراهيم [ ميرزا محمد رشتى ] در سفرنامهء استراباد و مازندران و گيلان هر دو تصحيح دكتر مسعود گلزارى ( ص 177 ) ، مىنويسد : زبان [ رشوندهاى رودبار ] فارسى است . قهرمان ميرزا عين السلطنه در روزنامهء خاطرات خود ( تحرير 1303 ق ، ص 82 ) مىآورد : « زبان الموت سه جور است . خانهاى رشوند تركى حرف مىزنند . بعضى از دهات فارسى حرف مىزنند و دهاتيها تاتى حرف مىزنند » . هنرى فيلد در مردمشناسى ( ص 204 ) ، مىگويد : « رشوندها در الموت تركى و در رودبار ، كرمانجى حرف مىزنند » .