قياس مرده‌اند ، بعد از آن بشهرهاء خراب رسيديم ( 323 - آ ) و بيست روزه [ 1 ] راه برفتيم [ و از آن شهرهاى خراب پرسيديم ] گفتند اين همه شهرها آنست كه از يأجوج و مأجوج خراب گشته است از سالها باز ، بعد از آن بحصنهاء بسيار رسيديم نزديك [ كوهى كه ] سدّ بر شعبى از آن [ كوه بود ] و آنجا قومى بودند مسلمان و قرآن خوان و مسجد و كتاب [ 2 ] [ داشتند ] بر عادت [ ديگر مسلمانان ] و بتازى و پارسى سخت فصيح [ سخن گفتند ] پس از ما احوال پرسيدند ، ما گفتيم رسولان امير المؤمنين ايم ، ايشان خيره شدند و بتعجب يك ديگر را همى گفتند امير المؤمنين ؟ ! پس گفتند جوانست يا پير ، و كجا باشد ؟ گفتيم جوانست و به شهر سامره باشد از ناحيت عراق ، گفتند ما هرگز نشنيده‌ايم ، [ 3 ] پس سوى دربند و كوه رفتيم ، يافتيم كوهى املس [ 4 ] بىهيچ نبات ، سخت عظيم و كوهى بريده بوادئى عرض آن صد و پنجاه گز [ 5 ] و برابر دو عضادهء بنا كرده از هر دو روى وادى [ 6 ] عرض هر يكى آنچ پيدا بود بيست و پنج گز ، و ده رش به زير اندر [ 7 ] خارج برسان خوان ، [ 7 ] همه از خشتهاء آهنين و ملاط روى گداخته كرده ، و پنجاه گز بالاء آن ، و در بندى آهنين ساخته و گوشهاء آن برين [ دو ] عضاده نهاده درازا صد و بيست گز برين عضادها بر سر هر يكى ازين دربند در مقدار

--> [ ( 1 ) ] كذا ابن خردادبه و در مقدسى طبع ليدن ص 363 : سبعة و عشرين يوما . [ ( 2 ) ] كتاب بضم اول و تشديد تاء بمعنى مكتب خانه - ابن خرداد به ص 164 : لهم كتاتيب و مساجد . [ ( 3 ) ] اينجا بر طبق روايت ابن خرداد به افتادگى دارد كه گويا مترجم خلاصه كرده است ( ر ك : ابن خردادبه ص : 165 - سطر 6 - 15 ) و بر طبق مقدسى افتادگى ندارد ، با آنكه مقدسى هم از قول ابن خردادبه نقل كرده است [ ( 4 ) ] در اصل : كوهى اصلش . . . ابن خردادبه ندارد . مقدسى ص 363 گويد : ثم صرنا الى جبل املس ليس عليه خضراء [ ( 5 ) ] كذا مقدسى . ابن خرداد : مائتا ذراع . و در اينجا هم با نسخهء ابن خردادبه اختلاف و افتادگى زياد دارد و مطابق روايت مقدسى است ( احسن التقاسيم چاپ ليدن ص 363 ) [ ( 6 ) ] مقدسى : من جنبى الوادى . [ ( 7 ) ] اصل : بىنقطه . . . ابن خرداد : « عرض كل عضادة خمس و عشرون ذراعا فى سمك خمسين ذراعا الظاهر من تحتها عشر اذرع خارج الباب ( ص 165 ) مقدسى : عرض كل عضادة خمسة و عشرون ذراعا الظاهر من تحتها عشرة اذرع خارج الباب ( ص 263 ) و عبارت متن از ده ارش به زير اندر ببعد توضيحى است كه مترجم ميدهد يعنى : هر دو عضاده ده ارش علاوه بر بيست و پنج ذرع از زير پيش آمده مثل جلو خوان ، و مرادش آنست كه دو سكو مانند خروجى از دو سوى دو جرز و دو بازوى سد پيش آمده است .