محمد بن على بن محمد شبانكاره اى
245
مجمع الانساب ( فارسى )
در كار خانيت مشورت كنند . و تا وقتى كه اين جمعيت دست دهد خاتون چنگيز خان يعنى مادر تولى خان - كه خاتون اصلى بود - حكومت راند و همه به يرليغ او كار كنند . و هم بر اين منوال بود تا فصل ربيع درآمد . و پادشاهى چنگيز خان بيست و پنج سال بود . و اللّه اعلم . ذكر اولاد و ابناء چنگيز خان پسران چنگيز خان آنچه از تاريخ جهانگشاى خانى معلوم مىشود هفت [ تن ] بودهاند بدين تفصيل كه داده مىشود و هذا اساميهم : توشى ، جغتاى ، اوكتاى ، تولى ، كلكان ، جورجاى ، ارجان . اما آن چهار پسر كه توشى و جغتاى و اوكتاى و تولى [ باشند ] از دو خاتون بزرگ اصلى بودهاند . توشى و جغتاى و اوكتاى از خاتونى ديگر و تولى خان - كه پدر هولاكو بوده - از خاتون اصلىتر از او . و او را دوستتر داشتى به جهت استخوان مادرش كه بزرگ بوده و گويند دختر اونك خان بوده . و چنگيز خان را اين چهار پسر به مثابه چهارپايهء تخت بود و هريكى در كار مملكت به سر خود پادشاهى بزرگ بودند و هركسى را از ايشان اقليمى داده بود و هر يكى را به شغلى منصوب گردانيده چنانچه به تفصيل ذكر هر يكى بيايد . ذكر توشى او پسر مهتر چنگيز خان بود و خانى بزرگ بود و چنگيز خان ممالك قفجاق و الانان و روس و بلغار و آن اطراف تمامت [ را كه ] تا به سرحد گرج و فرنگ و تفليس و آذربادگان رسد به وى داده بود و او را به كار صيد شكار منصوب گردانيده . در آيين مغول هيچ كارى معظمتر و نازكتر از كار صيد نيست و چنگيز خان گفتى كه چه كار صيد است و چه تدبير ملك و ملكدارى و هركس كه كار صيد نيكو دانست و بدان خو كرد مرتاض و معتاد گشت و از وى همه كارى بيايد . و توشى خان با تهور ، سائس ، بخشنده ، يارندهء جوانبخت بود و او را هفت