آورد . و اتابك ايلدگز عظيم مدد و معاون او بود . و چون از تركستان بازگشت با محمد او را مخالفت افتاد و اينانج « 20 » پهلوان و جمعى كه امراى رى بودند مربى محمد بودند . چند نوبت مصاف دادند اتابك ايلدگز ثبات نمود تا ايشان را قهر كرد . و چون دفع سلطان زاده محمد كرده شد سلطان ارسلان روى به قهر و قمع ملاحدهء ملاعين آورد . و در روزگارى كه ارسلان بدين فتحها و كارها كه ذكر رفت مشغول بود ملاحده در حدود قزوين سه قلعهء محكم بر آورده بودند . سلطان ارسلان لشكر بدانجا كشيد و قلعه‌هاى ايشان را بستد و خراب كرد و يك قلعهء استوار داشتند كه سلطان محمد بن ملكشاه مدتى سعى كرده بود كه بگيرد ميسر نشده بود . سلطان ارسلان پاى بفشارد تا آن را بگشاد و آن را « قلعهء ارسلان گشاى » نام نهادند . بعد از اين فتحها ، كار رى مشوش بود و امير رى اتابك اينانج بود . ارسلان چندان سعى كرد كه او را به تدبير بدست آورد و بكشت و ملك رى نيز قرار گرفت و ملك بر ارسلان قرارى شد و روزگارش خوش گشت . و گاه به همدان آمدى و گاه به اصفهان و گاه به آذربادگان . و چون ملكش به سال پانزدهم رسيد ابخاز ديگر باره بجنبيد . سلطان با اتابك ايلدگز و سپاه بسيار روى به وى نهادند و سلطان در نخجوان رنجور شد و لشكر را پيش ابخاز فرستاد . برفتند و مصاف دادند . ابخاز منهزم شد و لشكر باز آمدند و رنجورى سلطان زياده شد و پنجاه روز در نخجوان بود و ملك ارمن را خلعت پوشيد . در اين حال خبر والدهء سلطان آمد كه در همدان وفات كرده بود و اتابك ايلدگز نيز در همان سال در نخجوان وفات يافت و سلطان به رنجورى به همدان باز آمد و خواهر سيد علاء الدوله را بخواست « 21 » و يك هفته در خانهء او بود و وفات يافت در جمادى الاول سنهء احدى و سبعين و خمس مائه . مدت پادشاهى او پانزده سال و هفت ماه و عمرش چهل و سه سال . السلطان طغرل بن ارسلان ، آخر ملوك سلجوق چون سلطان ارسلان درگذشت ، مملكتش بىمنازع و مخاصم به دست پسرش طغرل بن ارسلان آمد و بر سر خوان آراسته رسيد و محمد بن ايلدگز در آذربايجان به

--> ( 20 ) . در متن : « ايتاج . » ( 21 ) . سلطان به همدان آمد و ستى فاطمه بنت علاء الدوله را در نكاح آورد . . . ( تاريخ گزيده ص 462 ) .