مغفرت ملك علام پيوست امير المؤمنين حسن عليه السلام در مسجد كوفه بر منير برآمده گفت : ايها الناس ! امشب از ميان شما مردى بيرون رفته است كه متقدمان مثل او نديده‌اند و متأخران مانند او نخواهند ديد . مردى بود كه چون رسول صلى اللّه عليه و آله او را به جهاد مىفرستاد جبرئيل امين بر يمين و ميكائيل بر يسار او بودندى و تا فتح و ظفر دست ندادى مراجعت نفرمودندى . و در شبى متوجه جوار ايزدى گشت كه موسى بن عمران در آن شب وفات يافت و عيسى بن مريم در آن شب بر اين بروج عروج كرد و يك‌يك از قضاياى كليه كه در آن شب واقع شده بود نام برد . آنگاه مردم به آن‌جناب به خلافت بيعت نمودند ، و نخستين دولتمندى كه به اين سعادت فايز شد قيس بن سعد بن عباده رضى اللّه عنه بود . و قيس در حين بيعت گفت بيعت مىكنم با تو به كتاب خداوند عز و جل و سنت حضرت خاتم الانبياء و جهاد با اعداء . امير المؤمنين حسن فرمود كه جهاد با مخالفان و امثال آن داخل كتاب و سنت رسول است احتياج به تصريح نبود . از اين سخن عقلاى زمن استدلال نمودند كه امير المؤمنين حسن عليه السلام ميل مقابله و مقاتله ندارد و بالاخره چنانچه بر خاطر آن جماعت گذشته بود حسن عليه السلام با معاويه صلح نمود و امر خلافت را به دو گذاشت . و به روايتى كه در كشف الغمه مسطور است صلح‌نامه‌اى بدين عبارت نوشته شد كه : « بسم اللّه الرحمن الرحيم . هذا ما صالح عليه الحسن بن على بن ابى طالب معاوية بن ابى سفيان صالحه على ان يسلم اليه ولاية امر المسلمين على ان يعمل فيهم بكتاب اللّه تعالى و سنة رسوله صلى اللّه عليه و آله و سلم و سيرة الخلفاء الراشدين و ليس لمعاوية بن ابى سفيان ان يعهد الى احد من بعده عهدا بل يكون الامر من بعده شورى بين المسلمين و على ان الناس آمنون حيث كانوا من ارض اللّه شامهم و عراقهم و حجازهم و يمنهم و على ان اصحاب على و شيعته امنون على انفسهم و اموالهم و نسائهم و اولادهم و على معاوية بن ابى سفيان بذلك عهد اللّه و ميثاقه و ما اخذ اللّه على احد من خلقه بالوفاء بما اعطى اللّه من نفسه و على ان لا ينبغى الحسن بن على و لا لاخيه الحسين و لا لاحد من اهل بيت رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلم غايلة سرا و لا جهرا و لا يخيف احدا منهم فى افق من الافاق شهد عليه بذلك و كفى باللّه شهيدا فلان و فلان و السلام . « 1 » به ثبوت پيوسته كه بعد از تأكيد قواعد مصالحه ، معاويه بنابر مبالغهء عمرو عاص از امام حسن عليه السلام التماس نمود كه بر منبر برآيد و خلايق را آگاه گرداند كه مهم

--> ( 1 ) . كشف الغمه ، ص 170 ( چاپ سنگى طهران ) .