غياث الدين بن همام الدين حسينى ( خواند مير )

49

مآثر الملوك ( به ضميمه خاتمه خلاصة الأخبار وقانون همايونى ) ( فارسى )

طبيب ماهر و نهر جارى نباشد در تضييع نفس و مال خويش سعى كرده باشد . و فرمود كه : هركه را حق سبحانه و تعالى به ثروت و غنا اختصاص دهد لايق مكارم اخلاق آن است كه تكبر ننمايد و بر خلايق مفاخرت نفرمايد و شكر نعمت را به تواضع و مواسا با مساكين و فقرا به‌سر برد . و گفت كه : بزرگترين مصيبتها قلت عقل و حكمت است و عدم رغبت در تحصيل ادب و سعادت . صاب پسر ادريس است و طايفه‌اى را كه به نبوتش اعتراف نموده خود را به دو منسوب مىدارند « صابى » مىخوانند . از سخنان او است كه علامت غنا و كفايت انام ، نيكوئى افعال ايشان بود نه حسن ملابس و عظم اجسام . اسقليبوس از جملهء ملازمان و تلامذهء ادريس عليه السلام بود . از كلمات او است كه : در تعجبم از شخصى كه به‌سبب خوف عرض مرض از اطعمه و اشربه اجتناب مىكند و از بيم عقوبت عقبى و عذاب دار جزا از ارتكاب مآثم و اكتساب خطايا احتراز نمىنمايد . لقمان حكيم بعضى از علماى اخبار - رحمهم اللّه - اعتقاد دارند كه حضرت حكمت پناهى را حضرت الهى به شرف نبوت نيز مفتخر و مباهى ساخته بوده اما اكثر مورخان برآنند كه آن جناب را ميان حكمت و نبوت مخير ساختند و او حكمت اختيار فرمود . آورده‌اند كه آن قدوهء احرار در مبدأ حال در سلك مماليك يكى از بنى اسرائيل انتظام داشت و سبب آزادى وى آن شد كه روزى آن شخص اسرائيلى با حريفى بر لب رودى به لعب نرد مشغولى مىنمود مشروط به آن‌كه هركس مغلوب شود آب رود را به تمام بياشامد يا نصف مستملكات خود را تسليم نمايد . از خاصيت چرخ شعبده‌باز ، خواجهء لقمان مغلوب گشته خصم ، او را بر آشاميدن آب رود تكليف نمود و چون اين معنى متعذر بود خواجه قبول فرمود كه نصف اموال را تسليم كند اما مهلتى طلبيده به خانه