غياث الدين بن همام الدين حسينى ( خواند مير )
27
مآثر الملوك ( به ضميمه خاتمه خلاصة الأخبار وقانون همايونى ) ( فارسى )
سلطان رعايا را به منزلهء سر است تن را و جان مر بدن را . پوشيده نماند كه بعد از فوت منوچهر ، نوذر در امر سلطنت شروع نمود چون از احوال او چيزى كه لايق به سياق اين مختصر باشد به نظر نرسيد خامهء مشكين شمامه به ذكر زاب پرداخت . زاب خسروى عادل خيرانديش و پادشاهى باذل ستوده مآثر بود . از آثار او دو رودخانه در ديار بكر است كه آب را از ممر آن گردانيده و به دجله رسانيده است تا آب دجله عذب گردد . كيقباد اول پادشاهى از كيان كه به انتظام عالم و عالميان پرداخت كيقباد بود . نظم جهاندار والاگهر كيقباد * شهى بود با فر و آئين و داد و از آثار او دو رودخانه است كه در نواحى بلخ جارى گردانيده . تعيين فرسنگ در زمان كيقباد پيدا شد . از كلمات او است كه : من لا ينفعك صداقته لا يضرك عداوته دوستى كه خير او به تو نفعى نرساند از عداوت او به تو ضررى عايد نخواهد شد . و ايضا من كلامه : بناء كل ملك على قدر حظته و همته بناى هر پادشاهى به قدر همت و بزرگى او است . يعنى اگر سلاطين بلند همت و قوى راى باشند آثارشان متين و افعالشان محكم بود و بر صحايف روزگار مدت دور و دراز باقى ماند . و هم او گويد : العمارة كالحيوة و الخراب كالممات يعنى آبادانى چون زندگانى است و ويرانى مانند مرگ كه وداع كردن عالم فانى است . كيكاوس همتش بر افاضت خيرات و اشاعت مبرات مصروف بود اما تلونى در مزاج داشت و اگرچه گاهى در جزئى مهمى استقصاء و مبالغهء بسيار مىنمود اما اكثر اوقات در قضاياى كليه طريق حزم مسلوك نمىداشت . رسم كبود پوشيدن جهت تعزيت در زمان