ذكر بعضى از اولاد چنگيز خان كه در ولايت ايران سلطنت كردند الاول منهم : هلاگو خان بن تولى خان در زمان پادشاهى برادر خود منگوقاآن به طرف ايران لشكر كشيد و تمامى ولايات را در تحت تصرف آورد . از آثار او رصد ايلخانى است كه به سعى خواجه نصير بسته شد و در آله تاق قصرى رفيع ساخت و در نواحى ايران و آذربايجان ، بتخانه‌هاى بزرگ بنياد نهاد . و خواجه نصير الدين كتاب تنسوق نامهء ايلخانى به‌نام او تصنيف نمود و وزيرش خواجه شمس الدين محمد جوينى كه شمسيه در منطق به نام نامى او موشح است بود . در باب رعايت اهل فضل و ادب مساعى جميله مبذول داشته در اشاعهء خيرات و مبرات اهتمام فرمود . بعد از فوت هلاگو خان شانزده نفر از اولاد او در ممالك ايران بر تخت فرماندهى نشستند . اباقا خان بن هلاگو وليعهد و قائم مقام پدر بود . در زمان سلطنت او در نيشابور زلزله‌اى عظيم اتفاق افتاده آن بلده ويران گشت و به فرمودهء اباقا خان در جنب شهر ويران ، بلده‌اى ديگر بنياد نهادند و به اندك فرصتى نيشابور باز آبادان و معمور شد . از اركان دولت اباقا خان خواجه علاء الدين عطا ملك جوينى است كه برادر خواجه شمس الدين محمد صاحب ديوان و حاكم بغداد بود و تاريخ جهانگشا تصنيف نمود . تگودار بن هلاگو خان به افعال حميده و اعمال پسنديده موصوف و معروف بود و بنابرآن كه تگودار در سلك اهل ايمان انتظام داشت چون به مرتبهء ايالت رسيد به « سلطان احمد » موسوم گرديد . و سلطان احمد فرمان داد كه وظايف اطباء و منجمان يهود و نصارى را كه از