غياث الدين بن همام الدين حسينى ( خواند مير )

13

مآثر الملوك ( به ضميمه خاتمه خلاصة الأخبار وقانون همايونى ) ( فارسى )

پايان رسيده . 8 . همايون‌نامه يا قانون همايونى را در مناقب همايون پادشاه هندوستان پس از 937 نوشته . 9 . نامهء نامى كه مجموعهء منشآت و رسائل و مراسلات ديوانى است و در 928 در چهل و هفت سالگى تأليف كرده . 10 . منتخب تاريخ و صاف كه ظاهرا از ميان رفته و اثرى از آن در كتابخانه‌هاى معروف دنيا نيست . از آنجا كه خواندمير از بركشيدگان و تربيت‌شدگان وزير دانشمند امير عليشير نوائى بوده براى جبران محبتها و نوازشهاى او اين كتاب را به وى تقديم نموده . در دائرة المعارف فارسى ( به سرپرستى دكتر غلامحسين مصاحب ) اولين كتاب خواندمير خلاصة الاخبار ذكر شده درحالىكه دانشمند محترم جناب آقاى دكتر عبد الحسين نوائى احتمال داده‌اند كه نخستين تأليف وى همين مآثر الملوك است « 1 » . در خود كتاب ، مؤلف دو بار به صراحت به تاريخ تأليف آن اشاره مىكند به اين ترتيب : « . . . و حالا كه شهور سنهء احدى و تسع مائه است . . . » « 2 » و « . . . بلكه از مبدأ تباشير صبح سلطنت تا حالا كه مدت بيست و هشت سال است . . . . . . » « 3 » . و چون سلطان حسين بايقرا در سال 878 به سلطنت رسيده بنابراين مآثر الملوك دو بار در حبيب السير نام مىبرد بدين‌گونه : « ناظم اين عقود شاهوار و راقم اين حروف درز نثار ، بندهء فقير و ذرهء حقير غياث الدين بن همام الدين الحسينى المدعو به خواندمير - رب يسر عليه كل عسير - كه خوشه‌چين خرمن آن طبقهء عظيم الشان و ريزه‌خوار خان احسان آن طايفهء متعالى مكان است . . . . . بر سبيل رسم و عادت در شيوهء نظم و نثر ، مجلدات در سلك انشاء كشيد و منشآت ، مكمل و مرتب گردانيد مانند خلاصة الاخبار الاخيار ، و منتخب تاريخ وصاف ، و مكارم الاخلاق ، و مآثر الملوك . . . . . » « 4 » و « پوشيده نماند كه چون وفور ميمنت و كثرت زيب و

--> ( 1 ) . رجال كتاب حبيب السير ، ص يد . ( 2 ) . كتاب حاضر ، ص 166 . ( 3 ) . همين كتاب ، ص 174 . ( 4 ) . حبيب السير ، ج 1 ، ص 4 .