غياث الدين بن همام الدين حسينى ( خواند مير )

116

مآثر الملوك ( به ضميمه خاتمه خلاصة الأخبار وقانون همايونى ) ( فارسى )

ديالمه هفده تن بودند و مدت دولت ايشان در عراقين و فارس يكصد و بيست و هفت سال ممتد شد . نخستين كسى كه از اين طبقه بر زين ملك‌ستانى نشست عماد الدوله على بن بويه بود . عماد الدوله على بن بويه نقل است كه چون عماد الدوله بر ياقوت كه آن زمان از قبل خليفه حكومت شيراز تعلق به او مىداشت ظفر يافت در سراى ياقوت نزول نموده سپاه را از غارت و تاراج منع فرمود . در آن اوان در خزانه هيچ چيز موجود نبود و متجنده طلب مرسومات مىكردند . اتفاقا عماد الدوله در خانهء ياقوت تكيه كرده بود و در بحر انديشه فرو رفته كه از كدام محل چيزى در وجه علوفات لشكريان سرانجام نمايد . ناگاه چشم او بر مار سياهى افتاد كه از سقف خانه سر بيرون مىآورد و بازپس مىبرد . عماد الدوله خائف شده از آنجا بيرون آمد و فرمان داد تا سقف را شكافتند تا آن مار را بكشند . چون سقف خانه را باز كردند به قول صاحب تاريخ گزيده صد صندوق يافتند كه مملو بود از زر و جواهر ، و به روايتى در بعضى از آن صناديق ، اجناس نفيسه يافت شد و عماد الدوله نقود را بر لشكريان قسمت فرمود و خياطى را طلب داشت تا جهت او جامه ببرد . چون خياط حاضر گشت بر زبان عماد الدوله جارى گشت كه چوب گز حاضر سازند . خياط بنابرآن كه كر بود پنداشت كه چوب مىطلبد تا به ضرب لت اقرار كشند كه از مال ياقوت چه مقدار پيش او است . گفت اى خداوند چه حاجت به چوب است حقا كه از وجهات ياقوت بيش از هفده صندوق رخت پيش من نيست . عماد الدوله در خنده شده خواص متعجب گشتند . برادران عماد الدوله ركن الدوله حسن و معز الدوله احمد نيز به مرتبهء بلند حكومت فايز شدند و ابو حنيفهء دينورى منجم در سنهء خمس و ثلاثين و ثلث مائه در اصفهان به فرمان ركن الدوله رصد بست و زيج ساخت و معز الدوله نيز در بغداد عمارات طرح انداخت . عضد الدوله بن ركن الدوله خلاصهء ملوك اولاد بويه و نقاوهء سلاطين ديالمه بود . و او نخست پادشاهى است كه نام او را در خطبه ، رديف نام خليفه گردانيدند .