گرگوريو پريرا فيدالگو ( مترجم : پروين حكمت )
37
گزارش سفير كشور پرتغال در دربار سلطان حسين صفوى ( فارسى )
نامبرده كه يك روحانى بود و با وسيله مجللى مسافرت مىكرد ، ما را از اين مطلب آگاه ساخت و فوايد بيشمارى را كه چشمپوشى از عايدات گمرك براى ما در بر داشت برشمرد و توصيه كرد كه بهتر است به همان مقررى سالانه يعنى مبلغ هزار و صد تومان اكتفا نمائيم . منتها او فقط واسطه بود و شخص صدر اعظم « اعتماد الدوله » بيش از همه در اين كار دخالت داشت . دليل تغيير عقيده صدر اعظم اين بود كه به علت اعتبار و محبوبيتش نزد شاه مورد حسد بعضى از بزرگان دربار واقع شده بود و به اين بهانه از او شروع به بدگوئى و سعايت نزد شاه كرده بودند و اشاره نموده بودند كه با واگذارى نصف درآمد بندر كنگ به پرتغالىها ، شاه را از منافع زيادى محروم ساخته است ، بنابراين اتهام ، اعتماد الدوله مورد تهديد قرار گرفته بود و در نتيجه از بيم از دست دادن اعتبار خود ، پدر روحانى را مأمور كرد كه قرارداد سال پيش را در مورد عوايد گمرك كنگ لغو كند و پيشنهاد پرداخت مبلغ قديم را نمود ، چرا كه تمايل پادشاه ايران در موقع عقد قرارداد همان مبلغى بود كه پادشاهان پيشين صفوى مىپرداختند و به همين علت پدر آنتونيودورژزو اصرار بليغ داشت ما از وصول نيمى از عوايد گمرك چشم بپوشيم . چرا كه در غير اين صورت پادشاه اجازه شرفيابى به من نمىداد و جنگ هم با اعراب صورت نمىگرفت . در پاسخ وى گفتم كه من به دربار مىروم و در آنجا ضمن موافقت با اين موضوع مىتوانم تقاضاى افزايش مبلغ يكهزار و صد تومان يعنى مقررى سالانه دولت هند را بنمايم . از او خواستم كه ورود مرا به اعتماد الدوله خبر دهد و به او بگويد كه در اينمورد بايستى با من مذاكره شود . پدر آنتونيو با كمال جديت در اين باره اصرار ورزيد و گفت كه اين عمل شما كليه مخارجى را كه جهت قواى دريايى متحمل شدهايد بىنتيجه خواهد ساخت . زيرا پادشاه تا زمانيكه وى حامل خبر حذف سهميه گمرك نباشد فرمان جنگ با اعراب را صادر نخواهد كرد . هر چند كه طبق دستور آن جناب آزادى هر گونه اخذ تصميمى به من داده شده بود . با اين حال صلاح دانستم پيش از مشورت با فرمانده قواى دريايى و نيز نماينده دولتمان در بندر كنگ هيچگونه اظهار نظرى نكنم . هر دوى آنها به من اطمينان دادند كه شايسته