عباس قديانى

589

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

به نام كتاب « ودا » كه قدمت سرودهاى آن از 2000 تا 1000 ق . م . است ، عصر ودايى خوانده‌اند . در كتاب ودا آمده است كه آرياها در اين عصر در سرزمينى به نام « آريه‌ورته » مىزيستند كه ظاهرا اين نام همان باشد كه به صورت « آئيريانه وئجه » در كتاب اوستا آمده است . آريه‌ورته به معنى چراگاه شبانان آريايى است . زيرا آرياها در آن عصر زندگى شبانى داشته و به چراندن گاو و گوسفند مىپرداختند . عصمة الدين شهرت ملكه « زيتون خاتون » ، زوجهء ارسلانشاه اول پادشاه سلاجقه كرمان . وى از شاهزاده خانمهاى هرات بود ، و بعد به بردگى افتاد و ارسلانشاه او را خريد و به زنى گرفت . آثار و ابنيهء او در كرمان وجود دارد . عضد الدوله 1 - احمد ميرزا ابن فتحعلى شاه قاجار ، شاهزادهء قاجارى و از رجال قرن سيزدهم هجرى در ايران . وى پدر سپهسالار وجيه الدوله ميرزا و مؤلف « تاريخ عضدى » است . 2 - بازوى دولت ، ياور دولت . عضد الدوله ديلمى مغيث الدين فنا خسرو ابو شجاع ركن الدوله حسن ، پادشاه مقتدر سلسلهء آل بويه بنا به وصيت عماد الدوله ، از سال 338 ه . ق . امارت فارس يافت . در اين زمان حكومت اصفهان در اختيار پدرش و اهواز و خوزستان و بغداد زير نفوذ عمش معز الدوله و حكومت جنوب شرقى ايران با يكى از عمال آل بويه موسوم به محمد بن الياس بود . در سال 375 ه . ق . فرستادهء الياس به نام ياسع بن محمد اسماعيل طغيان كرد كه ابو الفوارس پسر عضد الدوله آن را فرو نشانيد . در اين وقت با مرگ معز الدوله و روى كار آمدن پسر بىلياقتش بختيار در بغداد آشوبى بپاشد و بختيار در محاصره سبكتكين و روى كار آمدن آلپتكين كار بر عز الدوله ( بختيار ) سخت شد و از عضد الدوله كمك خواست و عضد الدوله با لشكرى عظيم به بغداد رفت و محيط را از دشمنان پاك كرد و به حكومت آنجا طمع كرد و عز الدوله را توقيف و مجبور به استعفا نمود . اين خبر به ركن الدوله رسيد و او منقلب شد و دست از خوراك كشيد و به مرگ تن در داد و عضد الدوله براى تسكين پدر ، حكومت به عز الدوله واگذاشت و به فارس بازگشت و عز الدوله در سال 366 كه سال مرگش بود او را بخشيد و جانشين خود قرار داد و از فرزندان ديگرش خواست از او اطاعت كنند ، ولى اين بار عز الدوله قيام كرد خواست شيراز بگيرد ولى شكست خورد . عضد الدوله حكومت شام را به او داد ولى باز قيام كرد ، اين‌بار گرفتار و مقتول شد . برادرش مؤيد الدوله حاكم اصفهان ، همواره از او اطاعت مىكرد ولى برادر ديگر فخر الدوله آرام نداشت . عضد الدوله براى گوشمالى او لشكر كشيد و او شكست خورد و فرار كرد . عضد الدوله متصرفات فخر الدوله را به مؤيد الدوله واگذاشت و فخر الدوله كه به قابوس وشمگير پناه برده بود به وسيلهء عضد الدوله احضار شد ، ولى قابوس از دادن او خوددارى كرد . مؤيد الدوله با لشكرى عظيم مأمور اين كار شد و گرگان را تصرف كرد . عضد الدوله به مرض صرع درگذشت ( 372 ه . ق . ) . عضد الملك لقب و شهرت عليرضا خان ايلخانى 1263 - 1328 ه . ق . نايب السلطنهء « احمد شاه قاجار » و از