عباس قديانى

582

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

عبد الحسين هژير : - هژير عبد الحميد بن احمد بن عبد الصمد وزير دورهء غزنويان ، وزير سلطان ابراهيم غزنوى كه در آغاز حكومت بهرام شاه بن مسعود غزنوى كشته شد . عبد الرحمن فارسى از وزراى سامانيان كه پس از ابو الحسن مزنى وزارت سامانيان به او محول گرديد . عبد الرزاق باشتينى امير عبد الرزاق فرزند شهاب الدين فضل الله ( خواجه جلال الدين ) باشتينى بود . امير عبد الرزاق مانند پدر و برادرانش در دستگاه ايلخانى شغل ديوانى داشت و مردى نيرومند و كمان‌كش و تيرانداز بود . و چندان شهرتى در ميان مردم نداشت و اغلب منابع از او به نيكى ياد نمىكنند . عبد الرزاق به علت نيروى پهلوانى و اظهار اطاعت و فرمانبردارى مدتى از عمر خود را در خدمت ابو سعيد ايلخانى در لذت و خوشگذرانى سپرى كرده و آن‌گاه از طرف ايلخان به جهت تحصيل اموال به كرمان مأموريت يافت . در كرمان وجوه به دست آمده را حيف و ميل كرد ، متردد و مضطرب بود كه چه بايد كرد و انديشه آن را داشت كه به زادگاهش رفته و اموال پدرى را بفروشد و از بابت ماليات كرمان به ابو سعيد بپردازد ؛ تا اينكه در نيمه راه خبر درگذشت ابو سعيد را دريافت . خوشحال شد زيرا ديگر ايلخان زنده نبود كه از او مطالبه اموال كند . چون به باشتين رسيد و آنجا را منقلب يافت و از جريانى كه در آنجا گذشته بود باخبر شد فورا با گرفتن جانب روستاييان قيام آنان را رهبرى كرد . در اين زمان اهل روستا نيز براى مقابله با دشمن نياز به همچون فردى داشتند ، بنابراين روستاييان سردارى او را قبول و او نيز با عزمى راسخ در صف آنان قرار گرفت و عنوان « سربه‌دارى » بر خود و اطرافيانش برگزيد . مورخان در اين عنوان اظهارنظرهايى دارند ، ولى آنچه مسلم است مفهوم اين عنوان آن بوده است : كه ما قيام‌كنندگان در مقابل دفاع از ناموس و حيثيت انسانى خويش حاضريم سرهايمان را تسليم دار كنيم ولى ننگ بىناموسى را به خود راه ندهيم . تاريخ اين قيام مصادف با سال 737 ( در فاصله نهم يا دوازدهم ماه شعبان ) بوده است و از عبد الرزاق نقل مىكنند كه او اهل قريه باشتين را گردآورده و به آنان چنين گفته است : « فتنه‌اى عظيم در اين مقام پديد آمد ، اگر ما مساهله كنيم ، كشته شويم به مردى سر خود را بر دار ديدن هزار بار بهتر كه به نامردى كشته شدن » . از اين سبب اين طايفه را به سربه‌داران ملقب ساختند . عبد الرزاق بن احمد بن حسن ميمندى از وزيران دورهء غزنوى كه بعد از طاهر مستوفى ، سلطان مودود وزارت خود را به عبد الرزاق داد . وى مدت هفت سال وزارت سلطان مودود را و چهار سال وزارت سلطان عبد الرشيد بن محمود غزنوى را بر عهده داشت . هنگامى كه فرخزاد بن مسعود به حكومت دولت غزنويان رسيد ، وزارت را به خواجه حسين مهران داد . عبد الرزاق سربدارى - عبد الرزاق باشتينى متوفى 738 ه . ق . اولين امير ( 737 - 738 ) از سلسلهء سبزوار بود ، و از جانب مادر نسب به برمكيان