عباس قديانى

838

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

واعظ اصفهانى سيد جمال واعظ اصفهانى از سخنوران مشهور دورهء مشروطيت است كه با دم گرم و دلنشين خود ، آتش انقلاب را در سينه مردم شعله‌ور ساخت و عليه مظالم محمد على شاه قاجار و ايادى او به‌پا خاست . سرانجام پس از به توپ بستن مجلس به دستور محمد على شاه ، حاكم همدان او را دستگير و در شوال همان سال مسموم يا به قولى خفه كرد . ( 1279 - 1326 ه . ق . ) . واقعهء هرات در زمان سلطنت ناصر الدين شاه وى دريافت كه دولت انگليس گرفتار جنگ كريمه است به تشويق ميرزا آقا خان موقع را مغتنم شمرده عزم تسخير هرات كرد . در اين هنگام يار محمد خان وزير كامران ميرزا كه پس از كشتن آقاى خود بر هرات استيلا يافته بود ، در سال 1268 درگذشت و پسرش صيد محمد خان ظهير الدوله كه جوانى نالايق و ستمكار بود برجاى او نشست . مردم هرات از ظلم و بيداد وى ، محمد يوسف ميرزاى سدوزانى نوادهء فيروز ميرزا را كه در مشهد اقامت داشت به آن شهر خواستند و او به هرات آمده و در محرم 1272 صيد محمد خان را از ميان برداشته و به‌جاى او نشست و خود را دست‌نشاندهء دولت ايران خواند . در همان احوال دوستمحمد خان فرمانرواى كابل قندهار را بگرفت و عزم تسخير هرات كرد و در باطن با دولت انگليس همداستان گرديد . محمد يوسف ميرزا از حسام السلطنه والى خراسان يارى خواست ولى پيش از آنكه قواى ايران به هرات وارد گردد ، محمد يوسف ميرزا راه خلاف سپرد و طرفدار دولت انگليس گرديد . ناصر الدين شاه ، سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه را مأمور فتح هرات كرد و آن شهر از شش ماه محاصره در 25 صفر 1273 به دست لشكريان ايران گشوده شد . دولت انگليس كه مايل نبود هرات به دست ايرانيان بيفتد و دولت ايران بار ديگر بر افغانستان تسلط يابد به ايران اعلان جنگ داد و جزيرهء خارك را اشغال كرد و پس از اندكى بوشهر را نيز تسخير ساخت . در بندر بوشهر بين قشون ايران و انگليس جنگ مختصرى درگرفت و ژنرال سرجيمز اوترام با افواج خود از بوشهر عقب نشست و به محمره حمله كرد و آن بندر را گرفت و ميرزا محمد خان قاجار را كه مأمور جلوگيرى از انگليس بود شكست داد . واگنر خان سروان واگنر ، اتريشى ، كه پس از ورود و اقامت ممتد در ايران كلمهء خان را هم بر نامش اضافه كردند و تا درجهء سرتيپى هم رسيد و بعد به نام ژنرال واگنر خان مشهور شد . نامبرده از افسران توپخانه بوده كه حاج ميرزا حسين خان سپهسالار در سفر دوم ناصر الدين شاه به اروپا در سال 1295 ه . ق . او را با عده‌اى افسر ديگر از اتريش براى مدت سه سال استخدام كرد . واگنر در اواخر در مدرسهء دار الفنون درس تاريخ طبيعى تدريس مىنمود و مترجمش در اين رشته عليخان ناظم العلوم خواهرزادهء عليقلى خان مخبر الدوله بود . واليه قرن سيزدهم هجرى ، حسن جهان خانم ، از زنان اديب و شاعر . وى دختر بيست و يكم فتحعلى شاه قاجار ( 1212 - 1250 ق . ) و مادرش فاطمه خانم مشهور به سلطان خانم بود . به نوشته تاريخ عضدى « در صباحت منظر و لطف خاطر و سماجت بنان و