عباس قديانى
810
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
است . ملكم از سال 1289 تا 1307 ه . ق . مدت هجده سال وزيرمختار ايران در لندن بود . كه اواخر مأموريتش در لندن بين او و ميرزا على اصغر خان صدراعظم وقت روى ماديات و استفاده شخصى سخت به هم خورد و بالاخره منتهى به عزل ملكم خان گرديد . ميرزا مهدى خان ميرزا مهدى پسر محمد نصير استرآبادى و منشى نادر شاه افشار بود . در سفرهاى اين پادشاه همراه او بوده و تاريخ حيات او را به نام جهانگشاى نادرى به رشتهء تحرير درآورده است . اما تأليف ديگر او موسوم به درهء نادره گرچه از حيث مضمون رسالهء تاريخى است ولى مقصود مؤلف عبارتپردازى و اظهار معلومات ادبى خود بوده است . ميرزا مهدى خان استرآبادى وى فرزند محمد نصير استرآبادى است . در اوايل قرن دوازدهم هجرى قمرى با لقب منشى الممالك سمت منشيگرى نادر شاه افشار را داشت . ميرزا مهدى خان گذشته از اينكه در علم لغت داراى اطلاعات جامع و وسيعى بود به لهجههاى تركى هم آشنايى كامل داشت ، بهعلت اعتماد و اطمينان نادر نسبت به وى ميرزا مهدى خان يكى از ملتزمين ركاب بود . در سالهاى آخر زندگى نادر از جانب او به اتفاق مصطفى خان شاملو جهت عقد قرارداد عازم دربار عثمانى شد . از آثار وى يكى كتاب جهانگشاى نادرى است و اثر ديگر او درهء نادره مىباشد . جهانگشاى نادرى مجموعهاى است از وقايع و حوادث تاريخى راجع به شورش افاغنه و سانحهء هرات در سال 1129 ه . ق . و شيوع فتنه و آشوب و رسم ملوك الطوايفى از قندهار تا اصفهان و اغتشاش در آذربايجان و استرآباد تا سال 1148 ه . ق . و نيز به سلطنت رسيدن نادر تا سال 1160 ه . ق . و درّهء نادرى كه داراى انشايى پيچيده و مصنوع و پر از تركيبات و لغات دشوار عربى و فارسى است . ميرزا يحيى نورى ملقب به صبح ازل رئيس فرقه ازليه از فرق بابيه . ميرزا يحيى پسر ميرزا عباس نورى معروف به ميرزا بزرگ و برادر على ميرزا حسينعلى ملقب به بهاء الله كه پيشواى بهايىها بود . ميرزاى شيرازى حاج ميرزا حسن يا ميرزا محمد حسن شيرازى معروف به ميرزاى شيرازى فرزند ميرزا محمود خوشنويس ، مرجع تقليد عموم شيعيان در عصر خود ، در حدود سال 1230 ه . ق . در شيراز درس خواند و سپس در سن 18 سالگى به اصفهان و بعد به نجف و سامرا رفت و پس از درگذشت شيخ مرتضى انصارى در ميان مراجع تقليد و همطرازهاى خويش شخص اول گرديد . از كارهاى مهمى كه در زمان ايشان صورت گرفت موضوع الغاى امتياز توتون و تنباكو ( انحصار دخانيات ) است كه از طرف دولت ايران در مقابل گرفتن مبلغى به انگليسها داده شد . مضمون فتواى مرجع عاليقدر شيعه چنين بود : بسم اللّه الرحمن الرحيم . اليوم استعمال تنباكو و توتون باى نحو كان در حكم محاربه با امام زمان است . اين واقعه به نام « رژى » معروف است كه ناصر الدين شاه انحصار دخانيات ايران را به مدت