عباس قديانى
778
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
معتقد بود كه وزرا تنها در برابر شاه مسئولند . البته در اين زمان هنوز قانون اساسى تصويب نشده بود . از آنجا كه محمد على شاه با مشروطهخواهان و مجلس ميانه خوبى نداشت ، ميرزا نصر الله خان هم به هوادارى از مشروطهخواهان و مجلس متهم بود ، درباريان شاه را عليه او تحريك مىكردند . اين عوامل باعث شد كه محمد على شاه از ميرزا على اصغر خان امين السلطان كه در آن زمان در اروپا بود ، براى تشكيل كابينه دعوت كند به اميد آنكه وى بتواند با كياست و درايت خود ، مجلس شوراى ملى را دچار تفرقه كند و بساط مشروطه را برچيند . پس از اينكه معلوم شد امين السلطان به ايران خواهد آمد ، مشير الدوله استعفا داد و تا ورود اتابك ، سلطان على خان ، وزير داخله سرپرست كابينه شد . مشير الدوله پس از اين قضايا عمر زيادى نكرد و در شهريور 1286 به طور ناگهانى درگذشت . همان زمان شايعه قتل وى بر سر زبانها افتاد ، اما پسرش مؤتمن الملك اين شايعات را تكذيب كرد . مشير الدوله حسن پيرنيا ملقب به مشير الدوله ، فرزند ميرزا نصر الله خان مشير الدوله نايينى ، در سال 1288 ه . ق . ( 1250 ه . ش . ) متولد شد . ادبيات فارسى و عربى را نزد معلم خصوصى فراگرفت و در 14 سالگى به دستور پدر خود براى ادامه تحصيل راهى روسيه شد و علوم نظامى و حقوق را در آنجا آموخت . پس از پايان تحصيلات ، به سمت وابسته سفارت ايران در پطرزبورگ منصوب گرديد . در سال 1317 ه . ق . مدرسه علوم سياسى را تأسيس كرد . وى در سفر دوم مظفر الدين شاه به اروپا ، در سال 1320 ه . ق . ، به عنوان مترجم با شاه به اروپا رفت و پس از بازگشت ، به سمت سفير ايران در پطرزبورگ منصوب شد . در جريان نهضت مشروطه روش ميانهروى را برگزيد و به اتفاق برادرش حسين پيرنيا ، كمك زيادى در ترجمه و نگارش قانون اساسى جديد ايران نمود . پيرنيا بارها عضو هيئت دولت گرديد و در كابينههاى مختلف ، در مجموع سه بار وزير امور خارجه ، هفت بار وزير عدليه ، دو بار وزير علوم و اوقاف ، سه بار وزير جنگ ، يك بار وزير تجارت و يك بار وزير پست و تلگراف شد . پيرنيا اولين كابينه خود را در 22 اسفند 1293 تشكيل داد . دومين كابينه وى در تير ماه 1299 ، پس از انعقاد قرارداد ننگين 1919 و سقوط كابينه وثوق الدوله روى كار آمد . پيرنيا اجرا يا رد قرارداد 1919 منوط به تصويب مجلس شوراى ملى كرد و چون احساسات مردم عليه قرارداد مذكور تهييج شده بود ، اجراى آن خود بهخود متوقف شد . كابينه سوم پيرنيا كه در 13 بهمن 1300 تشكيل شده بود ، با تحريكات و تهديدات رضا خان ساقط شد . ميرزا حسن خان براى چهارمين بار در خردادماه 1302 مأمور تشكيل كابينه شد كه تا آخر شهريور همان سال ادامه داشت و پس از آن مشير الدوله از سياست كناره گرفت و چندين بار كه از وى براى زمامدارى و انتخابات مجلس دعوت به عمل آمد ، نپذيرفت و باقى عمر خود را به تأليف كتب و امور فرهنگى پرداخت و آثارى همچون : تاريخ ايران باستان ، حقوق بين الملل ، دستور العمل اصول محاكمات جزايى ، خطوط برجسته داستانهاى ايران قديم و قوانين موقتى محاكمات از خود به يادگار گذاشت . پيرنيا سرانجام در 29 آبان 1314 در تهران درگذشت و در صحن امامزاده صالح تجريش دفن شد .