عباس قديانى
779
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
مشير السلطنه ميرزا احمد خان مشير السلطنه فرزند ميرزا محمد در سال 1259 ه . ق . در آمل متولد شد . پدرش مأمور خدمت در آذربايجان بود و ميرزا محمد خان هم در همانجا بهخدمت دولت درآمد . وى مدارج ترقى خود را در آذربايجان در دستگاه مظفر الدين ميرزا وليعهد طى كرد و به حكومت چند شهر آن خطه هم رسيد . چند بار نيز به نيابت حكومت آذربايجان منصوب شد . در سال 1297 ه . ق . مشير السلطنه مأمور دفع فتنهء شيخ عبد الله نقشبندى - كه بر اثر تجاوز پيشكار آذربايجان به تيولاتى كه از طرف محمد شاه به وى واگذار شده بود ، سر به شورش در ساوجبلاغ مكرى برداشته بود - شد ، ولى شكست خورد و مغضوب شاه واقع گرديد . در سال 1300 ه . ق . مورد عفو ناصر الدين شاه قرار گرفت و براى وى سالانه دو هزار تومان مقررى تعيين شد و مأمور مميزى املاك مشير السلطنه استرآباد و گيلان گرديد . سپس مدت كوتاهى نيز حكومت گيلان و طوالش به او واگذار شد . مشير السلطنه در زمان سلطنت مظفر الدين شاه چند بار به سمت وزارت خزانه برگزيده شد و در دورانى كه تصدى اين وزارتخانه بهعهده او بود ، بهعلت سختگيريهايى كه در انجام وظيفه از خود نشان مىداد مورد بىمهرى عدهاى از رجال واقع شد و آنها توانستند خاطر شاه را از او مكدر نمايند ، به همين سبب در اواخر سال 1323 ه . ق . به خراسان تبعيد شد . پس از پيروزى انقلاب مشروطه و عزل عين الدوله ، مشير السلطنه مورد عفو قرار گرفت و به تهران بازگشت ، ولى مصدر خدمتى نشد تا اينكه كه پس از تاجگذارى محمد على شاه و در كابينه وزير افخم ، متصدى وزارت عدليه شد . پس از قتل اتابك نامزد تشكيل كابينه شد ، اما تندروان مجلس و از جمله تقىزاده با برنامههاى او مخالفت كردند و شاه ، ناصر الملك را مأمور تشكيل كابينه كرد . مشير السلطنه از انقلابيون افراطى انتقاد مىكرد و به همين جهت ، پس از آنكه نظام السلطنه از رياست وزرايى استعفا داد ، محمد على شاه او را مأمور تشكيل كابينه كرد و در زمان همين كابينه بود كه مجلس شوراى ملى به توپ بسته شد . در هنگام اوج مبارزات مردم ايران اعادهء مشروطيت ، مشير السلطنه تحت فشار واقع شد و بعد از اينكه اصفهان و گيلان سقوط كرد ، او نيز استعفا داد . پس از پيروزى مشروطهخواهان و دستگيرى بعضى از عوامل استبداد ، مشير السلطنه هم كه در مظان اتهام بود هرچند مورد عفو قرار گرفت ولى براى هميشه خانهنشين شد . در همين زمان يك بار نيز به جان او سوءقصد شد كه مؤثر واقع نگرديد . وى سرانجام در سال 1297 ه . ش . پس از يك كسالت طولانى درگذشت و در قم دفن شد .