مجهز « از غلامان خاصه » و « عشاير شاهسون » ترتيب داد ، و به كمك الله‌وردى خان و به راهنمايى همراهان شرلى ، توپخانهء نسبتا منظم و دسته‌هاى تفنگچى ترتيب داد . در سال 1011 ه . ق . ، شاه عباس موقع و بهانهء مناسب جهت استرداد ولايات متصرفى ايران از دست تركان عثمانى به دست آورد ، و طى جنگى ، تبريز ، ايروان ، و شيروان را از آنها مسترد كرد . شاه عباس از رقابت دول اروپايى در خليج فارس و بنادر جنوب ايران استفاده كرد ، و در 1023 ه . ق . ، بندر گمرو ( بندرعباس ) و در 1031 ه . ق . ، ( 1622 ) جزيرهء هرمز را از تصرف پرتغاليها خارج ساخت . شاه عباس پادشاهى مدبر و مقتدر و با اراده بود . در مدت سلطنت وى ، ايران ، و خاصه اصفهان ، آبادى و عظمت بىسابقه يافت . در امنيت و ساختن ابنيه و تعمير راهها و ايجاد پلها ، و كاروانسراها اهتمام تمام داشت . در سال 1009 ه . ق . ، از اصفهان پياده عازم زيارت مشهد شد ، گويند 999 كاروانسرا در سر راه ايجاد كرد . شاه عباس نسبت به ارامنه و بازرگانان خارجى و اتباع فرقه‌هاى مسيحى - مانند كاپوسنها ، كرمليان ، و آوگوستينيان - رفتارى عاقلانه و مودت‌آميز داشت . با ممالك و دول اروپايى روابط دوستانه برقرار كرد . نه فقط آنتونى شرلى را با حسينعلى بيگ بيات به سفارت اروپا فرستاد ، كه البته نتيجه‌اى نداد ، بلكه بعد نيز رابرت شرلى و سپس نقد على بيگ را به نزد شاهان اروپا فرستاد . به علاوه سر دادمور كاتن ، نخستين سفير انگليس به ايران را و همچنين فرستادگان اسپانيا و هلند را نيز با محبت و گرمى پذيرايى كرد ، و چنان كه گفته شد ، با خردمندى و تدبير تمام ، از رقابت دول اروپايى در بنادر جنوب ايران براى كوتاه كردن دست پرتغاليها از آن نواحى استفاده نمود . شاه عباس به شعر و نقاشى و موسيقى توجه داشت ، و به علما و هنرمندان علاقه مىورزيد . از جملهء فلاسفه ، علماى دين ، و فضلاى عهد وى مىتوان به ملاصدرا ، ميرداماد ، ميرفندرسكى ، و شيخ بهايى اشاره كرد . از خوشنويسان عصر او مير عماد و عليرضا عباسى بوده‌اند . گويند نسبت به رعايا و زيردستان مهربان بود . آنچه مسلم است در رفتار نسبت به امرا و عمال خويش بسيار دقيق و سختگير بود . رفتار ظالمانه‌اش در حق كسان و فرزندانش معروف است ؛ پدر خود را محبوس كرد ، و دو تن از برادران خود را نابينا ساخت و به زندان انداخت ، و پسر ارشد خود صفى ميرزا را به قتل رسانيد . در جنگ گرجستان در 1024 ه . ق . ، گرجيان را قتل عام كرد . شاه عباس دوم صفوى ملقب به شاه عباس ثانى ، پادشاه سلسلهء صفويه ( 1052 - 1077 ه . ق . ) ؛ پسر شاه صفى . در صفر 1052 ه . ق . در حدود دامغان وفات يافت و در قم در مقبرهء پدرش شاه صفى مدفون شد . در آغاز سلطنت ، چون هنوز در سن رشد نرسيده بود ، ظاهرا تحت نفوذ و تربيت وزرا ، يك چند تقوى و درستى نشان داد ، و ميخوارگى را منع كرد . اما وقتى به رشد رسيد خود در عشرت و ميخوارگى افراط نمود . با اين همه ، پادشاهى لايق و نجيب بود ، و بعد از شاه اسماعيل اول صفوى مزيت تمام داشت . عدالت را دوست داشت ، و در ساختن ابنيه ( مانند كاخ چهلستون اصفهان ) و تشويق صنايع اهتمام مىورزيد . رفتار او با