عباس قديانى
626
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
1167 ه . ق . با كريمخان زند جنگيد . سال بعد هنگامى كه محمد حسن قاجار بر آزاد خان چيره شد به او پيوست . و پس از قتل او به آذربايجان رفت و دعوى استقلال كرد . در اواخر سال 1175 ه . ق . كريمخان به دفع او لشكر به آذربايجان برد و نه ماه او را به محاصره گرفت . عاقبت در شعبان 1176 ه . ق . فتحعلى خان تسليم شد . كريمخان او را برگرفت و به سوى اصفهان و شيراز رهسپار شد ، اما در بين راه وى را هلاك كرد . فتحعلى خان داغستانى وزير اعظم ( - اعتماد الدوله ) شاه سلطان حسين صفوى ( 1105 - 1135 ه . ق . ) . در اواخر عهد شاه سلطان حسين متهم شد كه عدهاى از اكراد را به قتل شاه تحريك كرده است . شاه از ترس جان حكم عزل و قتل او را داد ( 7 صفر 1133 ه . ق . ) در همان شب فتحعلى خان را كور كردند و براى مصادرهء اموالش او را شكنجهء بسيار دادند . بامدادان شاه دريافت كه خطا و شتاب كرده است ، جان وزير را بخشيد اما فايده نداشت . فتحعلى خان داغستانى « اعتماد الدوله » فتحعلى خان داغستانى وزير كاردان و با تدبير شاه سلطان حسين پادشاه بىتدبير صفوى بود . وى در حساسترين موقع حيات سياسى ايران يعنى در جريان حملهء افغانها به اين كشور به سعايت درباريان تنپرور و پولدوست مورد مؤاخذه و محاكمه و تبعيد قرار گرفت . فتحعلى خان قاجار از امراى قزلباش در اواخر عهد صفويه ( 1097 م . 1104 - 1139 ه . ق . ) پسر شاه قلى خان . وى از طايفهء اشاقهباش بود . در 1135 ه . ق . با هزار سوار ، درصدد دفع افغانها از اصفهان برآمد . اما ، به سبب آنكه مورد سوءظن شاه سلطان حسين واقع شد ، اصفهان را واگذاشته به جانب استرآباد رفت ، و در ابراهيمآباد ورامين ، به خواهش اهالى رى ، مدتى به مبارزه با افغانها پرداخت . سپس به خدمت شاه طهماسب دوم صفوى پيوست . اما چندى بعد ، به سبب اختلاف با نادر ، هنگام عزيمت به جانب مشهد ، به دستور وى به قتل رسيد ، و در مقبرهء خواجه ربيع مدفون شد . محمد حسن خان قاجار پسر او بود . فتحعلى شاه قاجار نام وى بابا خان ، 19 جمادىالاخر 1250 ه . ق . ، دومين پادشاه ايران از سلسلهء قاجاريه ( 1212 - 1250 ه . ق . ) . پسر حسينقلى خان جهانسوز . چون عمويش ، آقا محمد خان ، فرزند نداشت ، ولايتعهدى خويش به دو داد ( 1211 ه . ق . ) . از طرف آقا محمد خان حاكم فارس ، كرمان ، و يزد بود ، و بعد از قتل وى ، از شيراز به تهران آمد و بر تخت نشست ( شوال 1212 ه . ق . ) . در آغاز سلطنت مواجه با مخالفت عموى خود عليقلى خان قاجار و با فتنهء صادق خان شقاقى و محمد خان زند شد ، و پس از دفع فتنهء آنها ، پسر خويش عباس ميرزا را به وليعهدى برگزيد ، و فرمانفرماى آذربايجان كرد . در 1215 ه . ق . وزير خود ، حاجى ابراهيم شيرازى را معزول و مقتول كرد ، و وزارت به ميرزا شفيع مازندرانى داد . چندى بعد با طغيان برادر خود حسينقلى خان قاجار مواجه شد ، و آن را فرو نشاند ( 1216 ه . ق . ) . سال بعد نادر ميرزاى افشار را كشت ، و خراسان را ضميمهء قلمرو خويش كرد . در 1218 ه . ق . ، قشون روسيه به ايران تاخت ، و فتحعلى شاه نخست عباس