عباس قديانى

91

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

اربن كوچكترين واحد سپاه كه متشكل از ده نفر سپاهى بود ، در تشكيلات لشكرى مغول . ارپا خان - ارپه خان ضبط صحيح آن ارپاى گائون ، متوفى 736 ه . ق . دهمين پادشاه ( ربيع الثانى 736 - شوال 736 ه . ق . ) از سلسلهء ايلخانيان ؛ وى بنا به وصيت ابو سعيد بهادر خان به‌جاى او به سلطنت نشست . خواجه غياث الدين محمد وزارت او را داشت . ارپا خان بغداد خاتون را به تهمت زهر دادن به ابو سعيد هلاك كرد . و در دربند شروان ازبكان را شكست داد و ساتى بك ( دختر الجايتو ) را كه سابقا در ازدواج امير چوپان بود به زنى گرفت . ارپا خان پادشاهى بود ساده و عاقل و عارى از تجمل و تكليف و ليكن مواجه با طغيان امرا و دعوى مخالفان گشت . امير على پادشاه در دياربكر موسى خان را كه نوادهء بايدو خان بوده به سلطنت برداشت ، و با ارپا خان به جنگ برخاست . در نزديكى مراغه بين فريقين جنگ روى داد . ارپا خان و خواجه غياث الدين محمد شكست خورده ، هريك از گوشه‌اى فرا رفتند . خواجه غياث الدين گرفتار و كشته شد و ارپا خان نيز چندى بعد به او ملحق گرديد . ( شوال 736 ) . ارتاكساتا پايتخت ارمنستان در دورهء اشكانى بود و در كنار رود ارس و دامنهء كوه آرارات قرار داشت . « استاتوس پرى سكوس » سردار روم در سال 162 ميلادى به ارمنستان لشكر كشيد و اين شهر را ويران كرد و به‌جاى آن شهر جديدى به نام « كاينه پوليس » بنا كرد . ارت بازان پسر داريوش بزرگ و برادر پدرى خشايارشا و مادر او ، دختر گئوبرو . ارتخشتره اردشير . ارتشتاران : - رته ئشترو ارتشّومر پسر سوترنه دوم پادشاه ميتانى و برادر توشرت ؛ بعد از سلطنتى كوتاه به دست اود - حى كشته شد . ارتنا نام فرمانروايى كه در اصل ايغورى بود و در آسياى صغير در مقام جانشين حكومت ايلخانان به دولت رسيد . احتمال مىرود كه ارتنا كه در خدمت امير چوپان منزلت داشت در ملازمت پسر او تيمورتاش كه از طرف ابو سعيد ايلخانى به حكومت آسياى صغير منصوب شده بود در اين ناحيه مستقر شده باشد . ارتوقاپو كتيبه‌اى از خشايارشا هخامنشى در ارتوقاپوى . ارتوقيان سلسله‌اى از امراى ترك كه بر تمامى يا قسمتى از دياربكر مستقلا يا تحت حمايت مغولان از پايان سدهء پنجم ه . تا آغاز سدهء نهم ، فرمانروايى مىكردند .