عباس قديانى
323
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
در اين ايام در نواحى نيشابور و طوس و كلا شمال شرقى خراسان جانى قربانيها حكومت مىكردند كه در رأس آنها امير ارغونشاه قرار داشت و پسر او امير محمد بيك در نيشابور حاكم بود . اينان چون از كثرت پيروان شيخ خليفه و اصول تعاليم وى به وحشت افتاده بودند ، او را گرفتار ساختند و در طاق يازر محبوس كردند . هجرت شيخ حسن نزديك چهار سال بهطول انجاميد . مىتوان گفت كه بذر تعاليم شيخ حسن را شيخ خليفه پاشيد و شيخ حسن جورى به بارش نشاند . تعاليم او برعكس تعاليم شيخ خليفه كه در ابهام بود ، صراحت و روشنى داشت . شيخ حسن در عرض حالى كه به محمد بيكجانى قربانى نوشت كاملا از اهداف و مقاصد خود سخن راند . نامهء او به محمد بيك در جواب پيامى است كه محمد بيك به او داده ، در آن اعلام داشته بود كه چرا خود را درگير مسائل سياسى و نظامى ساخته است و حال آنكه بايستى فقط به امر دين و آخرت بپردازد . شيخ حسن در جواب پيام وى نامهاى نگاشت كه در واقع نوعى حسبحال است و در آن از اهداف خود سخن به ميان آورد . از نامهء او چنين برمىآيد كه وى با تكيه بر اصول و تعاليم تشيع اثنىعشرى براى رفع ظلم و ستم از سر مسلمين بهپا خاسته ، با يارى افراد ديگر قيام كرده است . و نيز : - سربداران . حسن چوپان [ امير شيخ حسن چوپانى ] يا شيخ حسن كوچك 744 ه . ق . از امراى معروف خاندان چوپانيان ؛ پسر امير تيمور تاش چوپانى و نوادهء امير چوپان . وى بعد از التجاى امير تيمور تاش به مصر ، در آسياى صغير ماند ، تا آنكه بعد از وفات ابو سعيد بهادر خان ، به خيال سلطنت افتاد . از اينرو ، غلامى ترك را كه قراجرى نام داشت و شباهت به پدرش امير تيمور داشت فرانمود ، و آوازه درانداخت . كه پدرم امير تيمور تاش از مصر مىآيد . مخالفان شيخ حسن ايلكانى ، بدين بهانه ، به دو پيوستند ، و او عازم آذربايجان گشته و در آنجا گرفتار شده و به قتل رسيد ( 738 ه . ق . ) ، و شيخ حسن چوپانى بر عراق و آذربايجان استيلا يافت . اما چون بين او و قراجرى به هم خورد ، ناچار قراجرى را گذاشته به گرجستان رفت ، و ساتى بك دختر الجايتو را به سلطنت برداشته عازم مقابله با شيخ حسن ايلكانى گشت . شيخ حسن ايلكانى نيز طغاتيمور خان را به سلطنت برداشت . اما طغاتيمور خان ، چندى بعد ، او را فروگذاشته به خراسان رفت ، و شيخ حسن ايلكانى جهان تيمور ( ابن آلافرنك ) را به امارت برداشت . شيخ حسن چوپانى نيز ساتى بك را به عقد سليمان خان مغول درآورد و عاقبت بين فريقين در آذربايجان جنگ روى داد ، و شيخ حسن چوپانى پيروزى يافت ، و عراق و آذربايجان را به دست آورد و به دياربكر لشكر كشيد ؛ اما لشكر او در نزديكى بغداد از لشكر امير شيخ حسن ايلكانى شكست خورد ، و پس از غارتگرى در نواحى روم ، به آذربايجان بازگشت . در 27 رجب 744 ه . ق . شيخ حسن چوپانى به دست زن خود « عزت ملك » كشته شد . حسن دامغانى حسن دامغانى از اهالى قريه باشتين و از ملازمين وجيه الدين مسعود و اتابك لطف الله ميرزا فرزند او بود . وى پس از قتل حيدر قصاب با لطف الله ميرزا و خواجه نصر الله باشتينى وارد سبزوار شد و نماينده حيدر قصاب در سبزوار يعنى على مسعود را از آن شهر بيرون كرد و امير لطف الله را به حكومت نشاند و اداره