عباس قديانى
319
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
حسام الدين خليل لر فرمانرواى لر كوچك ، متوفى سال 640 ه . ق . ، و پنجمين اتابك از سلسلهء اتابكان لر كوچك . وى بعد از قتل گرشاسف لر به امارت رسيد . اما با مخالفت سليمانشاه ايوايى ، سردار خليفه مستعصم ، مواجه شد و ناچار به مغول متوسل گشته از جانب مغول به شحنگى لر كوچك منصوب گرديد . اما عاقبت سليمانشاه ايوايى او را در نزديك شاپورخوره مغلوب نمود و به قتل رساند و جسد او را نيز سوزاند . بعد از او پسرش « بدر الدين مسعود لر » به امارت رسيد . حسام الدين عمر لر فرمانرواى لر كوچك ، متوفى سال 695 ه . ق . دهمين اتابك از سلسلهء اتابكان لر كوچك . وى از احفاد تهمتن پسر بدر ابن خورشيد بود ، و بعد از قتل خضر لر به امارت نشست . اما امرى لر امارت وى را نپذيرفتند ، و بهجاى او صمصام الدين محمود لر را به امارت برداشتند . حسام الدين عمر لر در امارت صمصام الدين محمود شريك و طرف مشورت بود . اما دو سال بعد ، به امر غازان خان مغول به قتل رسيد . حسام الدين غورى از امرا و پادشاهان آل شنسب در ولايت باميان ؛ پسر فخر الدين مسعود غورى ، متوفى سال 550 ه . ق . حسن آشتيانى از شاگردان شيخ مرتضى انصارى درگذشته به سال 1281 ه . ق . آشتيانى در تهران به سال 1319 ه . ق . درگذشت و جنازهاش در نجف اشرف دفن شد . وى در اجراى فتوا و حكم تحريم تنباكو كه از طرف ميرزا محمد حسن شيرازى در سامراه صادر شده بود در تهران فعاليت شديد داشت و در سقوط شركت انگليس گيرندهء امتياز دست داشت . حسن ابن سهل ابو محمد حسن ابن سهل ابن عبد الله سرخسى ، متوفى سال 236 ه . ق . وزير مأمون خليفهء عباسى و از رجال مشهور ايرانى در دربار عباسى . مأمون ، بوران ، دختر او را به نكاح خويش درآورد . ( داستان اين ازدواج معروف است . ) حسن ابن سهل نزد مأمون تقرب و حشمت تمام داشت . در 203 ه . ق . دچار جنون شد . حسن ابن فيروزان سردار معروف ديلمى ، و از رؤساى سپاه علويان طبرستان ، و بعدها سپاه آل بويه . وى پسر عم ماكان كاكى بود ، و از جانب او حكومت گرگان را داشت . بعد از اطلاع از قتل ماكان ، چون وشمگير زيارى را سبب قتل او مىشمرد ، بر وشمگير بشوريد . اما مغلوب شد ، و به پناه ابو على چغانى رفت و او را به گرفتن سارى تشويق نمود . در آخر سال 330 ه . ق . همراه ابو على به بخارا رفت ، اما در راه به اردوى وى دستبرد زده با مقدارى غنايم بازگشت ، و بر گرگان و سمنان و دامغان تسلط يافت . هنگام استيلاى ركن الدوله ديلمى بر طبرستان و فرار وشمگير به خراسان ، حسن فيروزان به ركن الدوله پيوست و دختر خود را به زوجيت به او داد . وشمگير چندى بعد حسن فيروزان را مغلوب كرد و گرگان را از وى بگرفت ، اما بعد از چند سال حسن فيروزان به كمك ركن الدوله او را از گرگان براند و دوباره بر آن ولايت استيلا