عباس قديانى

254

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

قرنها معمول و باقى ماند ، و بعضى از آنها تا امروز به اسامى مختلف در نواحى ايران جارى است ( مانند شب چلهء كوچك ، كه در واقع همان شب جشن سده است ) ؛ به علاوه اعياد ايرانى در ميان مسلمين كاملا معروف بود ، و اعراب نيز نوروز و مهرگان را مىشناختند . تقويم اويغورى در طول تاريخ تقويمهاى مختلفى در ايران معمول بوده است از جمله تقويم اويغورى يا مغولى است كه داراى يك دوره دوازده‌ساله است . 1 - بيپچقان‌ايل - سال موش 2 - اودايل - سال گاو 3 - بارس‌ايل - سال پلنگ 4 - توشقان‌ايل - سال خرگوش 5 - لوىايل - سال نهنگ 6 - ايلان‌ايل - سال مار 7 - يونت‌ايل - سال اسب 8 - قوىايل - سال گوسفند 9 - يپچىايل - سال ميمون 10 - تخاقوىايل - سال مرغ 11 - ايت‌ايل - سال سگ 12 - تنگوزايل - سال خوك سال مذكور در ميان تركان آسياى مركزى از زمانهاى قديم معمول بوده و مشخصات هر سال را با طبايع هريك از حيوانات نامبرده منطبق مىكردند . تقويم ايران بعد از استيلاى عرب تا سال 471 ه . ق . ( 1079 م . ) . تقويم متداول در ايران تقويم هجرى قمرى بود ، و از آن سال به بعد تقويم جلالى نيز معمول گرديد ، تا در سال ( 1343 ه . ق . 1925 م . ) كه بر طبق قانونى ، تقويم هجرى شمسى ، كه برپايهء تقويم جلالى و مبدأش هجرت پيامبر گرامى و حضرت محمد ( ص ) از مكه به مدينه است ، تقويم رسمى كشور ايران گرديد . تقويم جلالى ( Jalali ) يا تقويم ملكى ( Maleki ) ، تقويم شمسى كه در زمان جلال الدوله ملكشاه سلجوقى ( سلطنتش 465 - 485 ه . ق . ) تأسيس گرديد ، و در قسمت اعظم ايران رواج يافت و تقويم شمسى فعلى ايران بر همان اساس است . تقويم در زمان اشكانيان در دوران اشكانيان دو نوع تقويم يكى سلوكى و ديگرى پارتى وجود داشت ؛ مبدأ تاريخ سلوكى را از سال 312 ق . م . كه مصادف با زمان تأسيس اين سلسله است در نظر مىگرفتند و مبدأ تاريخ پارتى را از سال 247 ق . م . كه ابتداى سلطنت تيرداد اول بود حساب مىكردند . مطابق تقويم سلوكى سال قمرى است يعنى داراى 12 ماه است و چون با سال شمسى مطابقت ندارد هرسه سال عده ماهها را به‌جاى دوازده ، سيزده حساب مىكردند تا با سال شمسى مساوى گردد ، كه تقويم سلوكى تقليدى از تقويم يونانى و مقدونى بود . در تقويم پارتى سالها شمسى است و اسامى ماهها همان اسامى اوستايى است كه تاكنون متداول است ، فروردين الى آخر . بر روى مسكوكات هردو تاريخ ذكر مىشده ولى در ميان مردم نيز تاريخ پارتى رواج داشت . لوحه‌هايى در بابل يافته‌اند كه متعلق به دورهء اشكانى است و فقط تاريخ پارتى را دارد و چون اسم