عباس قديانى

255

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

خرداد ( هئوروتات ) در لوحه‌اى ذكر شده معلوم است كه اسامى ماهها همان نامهاى اوستايى را داشته‌اند . تقويم رسمى ايرانى تقويم رسمى ايران هجرى شمسى و برپايهء تقويم جلالى است ، و به موجى قانون مورخ 11 فروردين 1304 ه . ش . ( 1343 ه . ق . ، 1925 م . ) برقرار گرديد . بر طبق اين قانون ، سال شمسى حقيقى ، اول سال « روز اول بهار » ، و مبدأ تاريخ هجرت حضرت محمد ( ص ) از مكه به مدينه است . اساس ماهها متخذ از اسامى قديم ايران ( تقويم اوستايى ) و عبارتست از ( 1 ) فروردين ، ( 2 ) ارديبهشت ، ( 3 ) خرداد ، ( 4 ) تير ، ( 5 ) مرداد ، ( 6 ) شهريور ، ( 7 ) مهر ، ( 8 ) آبان ، ( 9 ) آذر ، ( 10 ) دى ، ( 11 ) بهمن ، ( 12 ) اسفند . شش ماه اول سال هريك 31 شبانه‌روز است ، 5 ماه بعد هريك 30 شبانه‌روز ، و اسفند در سالهاى عادى 29 و در سالهاى كبيسه 30 شبانه‌روز است . تقويم هجرى شمسى : - تقويم رسمى ايران تقويم هجرى قمرى تقويم دينى ممالك اسلامى كه يگانه تقويم به كلى قمرى است . مبدأ تاريخ هجرى اول محرم سالى است كه حضرت محمد ( ص ) از مكه به مدينه هجرت فرمود ، و مطابق با جمعهء 16 ژويهء 622 م . است . اسامى ماه‌هاى قمرى از اين قرار است : 1 - محرم 2 - صفر 3 - ربيع الاول 4 - ربيع الثانى 5 - جمادى الاول 6 - جمادى الاخرى 7 - رجب 8 - شعبان 9 - رمضان 10 - شوال 11 - ذو القعده 12 - ذو الحجه تاريخ هجرى مبتنى بر دورهء حركت قمر ( ماه ) به دور زمين مىباشد . سال قمرى مركب از 12 ماه قمرى است ، و 354 يا 355 شبانه روز دارد . در نتيجه ماه‌هاى قمرى با فصول ارتباطى ندارند . تقويم هخامنشى در مورد چگونگى تقويم در زمان هخامنشيان اطلاعات زيادى در دست نيست . از متن كتيبهء بزرگ داريوش اول واقع در بيستون چنين استنباط مىشود كه در آن زمان حساب اوستايى معمولى نبوده زيرا اسامى ماههايى كه در كتيبهء نامبرده ذكر شده با اسامى ماههايى كه در دورهء اشكانيان و ساسانيان معمول بوده تفاوت دارد . كتيبهء بيستون به علت مرور زمان و مخدوش بودن قسمتهايى از آن تنها اسامى 9 ماه از سال را دربر دارد ، اما بعد از كشف الواح تخت جمشيد و مطالعهء آنها اسامى سه ماه ديگر از سال روشن گرديد . ماه‌هاى سال در دوران هخامنشى عبارتند از : 1 - اودكن ئيش - فروردين 2 - ثورواهر - ارديبهشت 3 - تائى كرچى - خرداد 4 - گرم پد - تير 5 - درن باچى - مرداد 6 - كارت ياشيا - شهريور 7 - باغ ياديش - مهر 8 - ورگزن - آبان 9 - اثرى يادى - آذر 10 - آنامك - دى 11 - ساميا - بهمن 12 - ويخن - اسفند