عباس قديانى
142
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
شد . تحصيلات خود را در تهران شروع كرد و مقدمات صرف و نحو عربى و ادبيات فارسى را فراگرفت و مدتى هم به آموختن زبان فرانسه روى آورد . پدرش از درباريان مقرب ناصر الدين شاه بود و به همين سبب ميرزا على اصغر خان توانست زيردست پدر با رموز كارهاى ادارى آن زمان آشنايى پيدا كند . وى در آغاز يكى از مشاغل پدر خود را كه رسيدگى به دواب ، از قبيل اسب ، استر و شتر بود اداره مىكرد و چون اين سمت را صاحب جمعى مىگفتند ، وى به صاحب جمع شهرت يافت و در سال 1299 ه . ق . به امين الملك ملقب گرديد . پس از فوت آقا ابراهيم در سال 1300 ه . ق . ناصر الدين شاه مناصب و لقب امين السلطانى را به ميرزا على اصغر خان واگذار كرد و او ملقب به امين السلطان گرديد . وى علىرغم بدخواهى افرادى همانند اعتماد السلطنه و امين الدوله اعتماد شاه را جلب كرد و توانست در سال 1305 ه . ق . از شاه لقب اتابك اعظم بگيرد و عملا مسئوليت اداره امور كشور را متقبل شود . اين وضعيت تا زمان حيات ناصر الدين شاه ادامه داشت . در دورهء مظفر الدين شاه ، امين السلطان نتوانست همانند دوران ناصرى خود را به شاه جديد نزديك كند ، زيرا از يكسو با مخالفت نزديكان شاه جديد كه از تبريز با او به تهران آمده بودند روبهرو بود و از سوى ديگر افرادى همانند عليقلى مخبر الدوله و عبد الحسين ميرزا فرمانفرما پيش شاه از وى بدگويى مىكردند . مخالفت انگليسها با او نيز مزيد بر علت شد و در سال 1314 ه . ق . مظفر الدين شاه او را معزول و به قم تبعيد كرد و در حدود دو سال در آن شهر به حالت تبعيد به سر برد تا اينكه در سال 1316 ه . ق . مظفر الدين شاه مجددا فرمان صدارت وى را صادر كرد . در اين دوره از صدارت اعظمى امين السلطان ، دولت ايران چند قرضه خارجى گرفت و امتيازهايى به بيگانگان واگذار شد . قرارداد معروف دارسى نيز در همين زمان منعقد گرديد . در سال 1321 ه . ق . امين السلطان عزل شد و به سفر دور دنيا رفت و تا زمان سلطنت محمد على شاه به ايران بازنگشت . محمد على شاه كه از ابتداى سلطنت تمايل داشت امور دولت را به امين السلطان محول كند ، از وى دعوت كرد كه به ايران برگردد و كابينه را تشكيل دهد . امين السلطان پس از ورود به ايران و تشكيل كابينه ، در بين دو قوهء كاملا متضاد قرار گرفت و چون نتوانست خواستههاى افراطى هيچكدام از آنها را تأمين كند ، از ناحيه مجلس متهم به طرفدارى از محمد على شاه و مستبدين و از طرف محمد على شاه متهم به مشروطهخواهى شد و در همين گير و دار ، در 21 رجب 1325 هنگام خروج از مجلس شوراى ملى هدف گلوله قرار گرفت و كشته شد . قاتل او يكى از فداييان انجمن تبريز بود . امين السلطان ميرزا على اصغر خان امين السلطان ، ملقب به اتابك اعظم ، متوفى سال 1325 ه . ق . از مشاهير رجال و وزراى عهد قاجاريه . وى پسر آقا ابراهيم امين السلطان بود ، و در اواخر عهد ناصر الدين شاه صدر اعظم گرديد ، و نيز چندى در عهد مظفر الدين شاه صدارت داشت و محمد على شاه قاجار نيز او را به اصرار از اروپا خواست ، و به صدارت گماشت اما اين صدارت او طولى نكشيد ، و در شب 22 رجب 1325 ه . هنگام خروج از مجلس ، به سن پنجاه سالگى به قتل رسيد .