عباس قديانى

139

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

امير شاه حسين اصفهانى امير شاه حسين اصفهانى ملقب به اعتماد الدوله از وزيران شاه اسماعيل اول صفوى بود . وى در سال 920 هجرى به عنوان وزير اعظم منصوب شده و در اندك مدت به امور كشور تسلط يافت . امير شاه حسين اصفهانى در سال 929 هجرى در بيرون باغ هشت بهشت تبريز به دست مهتر شاهقلى كه از تحويل دادن مالياتهاى دريافتى خوددارى مىكرد به قتل رسيد . امير عباس هويدا : - هويدا امير عليشير نوايى امير عليشير نوايى فرزند امير كيچكنه ، در هفدهم رمضان سال 844 هجرى قمرى تولد يافت . وى در كودكى با سلطان حسين بايقرا هم‌درس و هم‌مكتب بود و بعدها به وزارت وى منصوب گرديد . وى صاحب آثار و تأليفاتى نظير مجالس النفائس ، خيرة الابرار ، سد سكندرى ، خمسة المتحيرين ، فرهاد و شيرين ، مجنون و ليلى و تواريخ مىباشد . امير عليشير در اشعار تركى نوايى و در فارسى فانى يا فنايى تخلص مىكرد . فوت او در روز پنجشنبه دوازدهم جمادى الثانى سال 906 هجرى قمرى اتفاق افتاد . امير عليشير نوايى ممدوح جامى و دولتشاه سمرقندى بوده است . امير عليشير نوايى نظام الدين معروف به امير عليشير نوايى معروفترين و كاردانترين و دانشمندترين وزير دوره تيمورى است . وى در سال 844 هجرى در هرات ( يا در نواى مازندران ) متولد شد . پدر او حاكم سبزوار بود . پس از مرگ شاهرخ براى حفظ جان خود راه فرار در پيش گرفت و كودك بااستعداد خود را همراه برد . اين كودك ايام طفوليت را در مصاحبت حسين ميرزا بايقرا در مشهد گذرانيد و بدين علت رشتهء دوستى اين دو نفر هيچ‌گاه از هم نگسست تا زمانى كه حسين ميرزا بايقرا به هرات مسلط شد و قدرت و حكومت يافت . در اين هنگام امير عليشير نوايى به خدمت او شتافت و در دربار سلطان حسين ميرزا مقام و موقعيت مهمى كسب كرد . در سال 876 هجرى به امارت ديوان خاصه منصوب شد و شغل مهردارى به وى واگذار گرديد . در سال 892 هجرى سلطان حسين بايقرا حاكم استرآباد را كه مردى ستم‌پيشه بود از كار بر كنار كرد و امير عليشير نوايى را به حكومت استرآباد برگزيد . در مدت يك سالى كه نوايى به كار حكومت استرآباد اشتغال داشت با مردم به عدل و داد رفتار كرد و سپس از اين كار استعفا داد . در مرتبه اول استعفاى او قبول نشد ، ولى پس از چند ماه بار ديگر امير عليشير از كار حكومت كناره گرفت و عزلت اختيار كرد . وى به هدايت عبد الرحمن جامى به طريقهء دراويش نقشبنديه گرويد . در ايجاد مدارس و محافل علمى در خراسان تلاش فراوان نمود . در حدود سيصد و هفتاد مسجد و مدرسه و صومعه و ديگر اماكن خيريه در خراسان به تنهايى بنا كرد و يا تعمير و مرمت نمود . اميركبير ميرزا تقى خان كه به سبب حسن كفايت و لياقتى كه داشت به لقب اتابك اعظم به صدارت ناصر الدين شاه برگزيده شد و بعد به لقب اميركبير ملقب گرديد . ( تولد حدود سالهاى 1210 تا 1214 ه . ق . ) اميركبير از افتخارات ايران بود كه در آغاز سلطنت ناصرى در محيط آشفته و تشنج سياسى و فتنه‌ها و قيامها و