عباس قديانى
140
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
شورشهاى گوناگون آن روزگار ، در جهت بهبود وضعيت سياسى ، اقتصادى و فرهنگى ايران كوشيد و ميرزا تقى خان اميركبير اصلاحات مهمى را انجام داد كه پايهء رشد و توسعه امور فرهنگى ، مالى ، نظامى ايران گرديد . از كارهاى وى مىتوان تأسيس دار الفنون ، تأسيس روزنامه و كارخانههاى گوناگون و اصلاحات ادارى و مالى را ذكر كرد . وى پس از دسيسهء بدخواهان و حسب الامر ناصر الدين شاه در 14 ربيع الاول 1268 در حمام فين كاشان به قتل رسيد . امير نويان عنوان و درجهاى نظامى بالاتر از امير تومان و سردار در نظام عهدنامهء ناصرى و نيز امتياز و نشان و حمايل مخصوص اين عنوان كه گاه بهطور افتخارى و تشريفاتى به بعضى از شاهزادگان داده مىشده است . امير وجيه الدين مسعود وى مردى ديندار و باتقوا و خداشناس و ضعيفنواز بوده و چون بر اريكه قدرت قرار گرفت حمايت از تشيع و دفاع از حق را در رأس برنامه دولت خويش قرار داد . شاعر سربهداران ، ابن يمين ، در ديوان خود از وجيه الدين مسعود با عنوان « سلطان وجيه دولت و دين » ياد مىكند . اعمال و رفتار وجيه الدين مسعود او را فردى سياستمدار نشان مىدهد ، كه براى افزايش محبوبيت خود در ميان مردم و استحكام پايههاى دولت به آزادى شيخ حسن جورى كوشيد . در ؟ ؟ ؟ صورتىكه عبد الرزاق توجهى به اين امر نداشت . در سرگذشت حسن جورى ياد شد كه او در قلعه طاق يازر زندانى بود و طرفداران او بخصوص دولت سربهدارى در پى آن بودند كه او را از زندان آزاد كنند و چنان نيز كردند . با آزادى شيخ حسن و اتئلاف او با امير وجيه الدين مسعود ، سربداران قويتر شدند و بر شمار طرفدارانشان افزوده گشت . آنان رهبر معنوى نيز يافتند و براى گسترش سرزمين و از ميان بردن مخالفان و صدور انقلاب خويش اقدام كردند . نخست با دولت جانى قربانى درگير شده و با شدت علاقه و ايمان سربهداران نيشابور را از دست آنان رها كردند . ارغونشاه از نيشابور به طوس عقب نشست و سپاهش به علت سردرگمى به كلى تار و مار گرديد . در نتيجهء اتحاد نيروى ايمان و معنوى درويشان جوريه و نيروى نظامى سربهداريه قسمت بزرگى از سرزمين خراسان در دست امير وجيه الدين مسعود قرار گرفت . دشمنان سربهداران به اهميت اين قدرت نوپا به خوبى پى برده بودند و مىدانستند كه نيروى معنوى و ايمانى شيخيان به سربهداران اين جرئت و شهامت را