أمير صدر الدين ابراهيم امينى هروى
420
فتوحات شاهى ( تاريخ صفوى از آغاز تا سال 920 ه . ق ) ( فارسى )
گزيد ، و به زودى به سبب زهد و تقوى و فصاحت و شجاعت اخلاقى خويش شهرت يافت . از شواهد شجاعت اخلاقى او مخالفت صريح است با خلافت يزيد بن معاويه ، كه در آن باب با كمال صراحت و بر خلاف كسانى مانند شعبى و ابن سيرين ، كه از اظهارنظر صريح ابا كردند ، وى عقيدهء خود باز گفت . وى همچنين در نامههايى كه به عبد الملك و حجاج نوشته اين شجاعت اخلاقى خود را نشان داده است . حسن در مسجد بصره حلقهء درس داشت ، ابن عبيد ، از رؤساى معتزله ، نخست از شاگردان وى بوده است . حسن بصرى هفتاد تن از صحابه را كه در واقعهء بدر بودهاند دريافته و احاديث بسيار از او نقل است . همچنين ، وى نه فقط در پيدايش طريقهء معتزله تأثير داشته است ، بلكه در ترويج طريقهء زهد نيز تأثير بسيار داشته است و صوفيّه او را از قدماى مشايخ خويش مىشمارند ( نك : تذكرة الاوليا ، ص 30 ) . ص 22 سرى سقطى ( 13 ) سرىّ بن مغلس - كنيهاش ابو الحسن - از مشاهير صوفيّه و عرفاى بغداد و اكابر اهل حقيقت و رجال طريقت كه شاگرد و مصاحب بشر حافى ، معروف كرخى و استاد و مرشد جنيد بغدادى و دايى او بود و در ورع و تصوّف و علم توحيد و عرفان وحيد زمان خود به شمار مىرفت ، نسبت طريقت اكثر مشايخ بغداد به او منتهى مىشود . گويند كه دكان بزّازى داشته روزى معروف كرخى يتيمى را به دكانش آورده و لباسى براى او درخواست نمود ، سرى اجابت كرد و معروف بسيار مشعوف شد و دربارهء او اين دعا نمود كه خداوند دنيا را در نظرت خوار كرده و از شداد آن آسودهات گرداند . سرى گويد از بركت آن دعا از دكان برخاستم در حالتى كه چيزى مبغوضتر از دنيا در نظر نداشتم ، از دنيا و اهل دنيا فارغ گشتم . اقوال عارفانه و حكيمانه و نوادر بسيارى به دو منسوب دارند . جنيد گويد : عابدتر از سرى كسى را سراغ ندارم كه در تمامى عمرش غير از مرض موت اصلا به پهلو نخوابيده و كسى او را بدين حال نديده است . از سخنان سرى است : بالاترين قدرتها و قوتّها غلبه كردن بر نفس خود است ، كسى كه از تأديب نفس خود عاجز باشد نسبت به تأديب ديگران عاجزتر خواهد بود .