أمير صدر الدين ابراهيم امينى هروى
338
فتوحات شاهى ( تاريخ صفوى از آغاز تا سال 920 ه . ق ) ( فارسى )
و تاشكند « 1 » و حوالى كوه نور و قلاع تركستانات و سمرقند « 2 » و بخارا « 3 » و قرشى « 4 » و شهر سبز « 5 » و بدخشان « 6 » و حصار شادمان « 7 » و دربند آهنين « 8 » و قراتيكين و خراسان به تمام از خوارزم تا قندهار « 9 » و از بلخ تا سمنان در حيطهء تملّك و قبضهء تصرّف او بود و در اندك فرصتى او را فتوحات كليّه روى نموده همواره علم خيال در مكّه و مدينه مىافراشت و تخم انديشه در زمين مصر و شام مىكاشت و هر آينه فراخور اين وسعت ملك او را
--> - رود سيحون مىگذشت واقع بود . پس از يك قرن و اندى يعنى در سال 818 ه . ق شاهرخ نوادهء امير تيمور به تجديد عمارت آن همّت گماشت و از اينرو به شاهرخيّه موسوّم شد . ( جغرافياى تاريخى ، ص 513 ) . ( 1 ) . تاشكند : پايتخت كشور ازبكستان و از قديمترين شهرهاى آسياى مركزى محسوب مىشود . ( 2 ) . سمرقند : از شهرهاى معروف ازبكستان و از قديم شهرهاى آسياى مركزى كه در دره حاصلخيز زرافشان واقع شده است . ( 3 ) . بخارا : از شهرهاى معروف ازبكستان در جلگهء رود زرافشان . ( 4 ) . قرشى - نسف - نخشب : شهرى است به ماوراء النّهر كه تركان آن را قرشى خوانند و قرشى به زبان مغولى ، قصر باشد ( خاتمهء شاهد ، ص 188 ) . قرشى : اين شهر به فاصلهء بيش از صد ميل پايينتر از رود كشكه در زير شهر كش در سمت باختر قرار دارد . اعراب قرون وسطى آن را نسف و ايرانيان نخشب مىناميدند . نخشب در تاريخ به اين صورت مشهور است كه زادگاه مقنع پيامبر خراسان كه در نيمهء دوّم قرن هجرى ظهور كرده مىباشد . اين مرد چيزى شبيه ماه از چاهى در داخل شهر نخشيب بيرون مىآورد كه مانند ماه آسمان تابنده بود و مردم را به شگفت مىآورد . ايرانيان اين مرد را « ماه سازنده » لقب داده بودند . ( جغرافياى تاريخى ، ص 498 ) . ( 5 ) . شهر سبز - كش : شهرى است در ناحيهء بخارا به دليل حاصلخيز بودن آن به شهر سبز معروف است . و بر روى جاده معروف قديم بين سمرقند و بلخ برطبق مآخذ چينى در قرن هفتم بنا شده است و مولد امير تيمور مىباشد ( دايرة المعارف فارسى ) . ( 6 ) . بدخشان : ناحيهاى است كوهستانى واقع بر ساحل چپ مسير علياى آمودريا . نام بدخشان در مآخذ چينى مربوط به قرون 7 و 8 ميلادى مىآيد كه در آنها ناحيهء بدخشان جزء طخارستان به شمار آمده است ( دايرة المعارف فارسى ) . ( 7 ) . حصار شادمان : ناحيهاى است در بخارا در كشور ازبكستان ، مركزش حصار . تقريبا مطابق شومان در مآخذ جغرافيايى عربى است كه به نام حصار شادمان و حصار و حصارك نيز ذكرش در فتوحات امير تيمور آمده است . ( دايرة المعارف فارسى ) . در برخى منابع از جمله ظفرنامهء شرف الدين على يزدى نيز از قلعهء شومان به نام حصار شادمان ياد شده است . ( 8 ) . دربند آهنين : تكملة الاخبار ، ص 51 : « در تنگ چيچك كه آن را دربند آهنين خوانند » ؛ خلاصة التواريخ ، ج 1 ، ص 120 : « در تنگ كلچك كه آن را بند آهنين خوانند » . ( 9 ) . قندهار : از شهرهاى معروف افغانستان در 150 كيلومترى جنوب غربى كابل قرار دارد و يكى از دو شهر بزرگ پتهانها و مركز زبان پشتو است . اين شهر مشرف بر جادهاى از هرات به شبه قاره هند است ( دايرة المعارف فارسى ) .