گلستان سخن‌رانى است به نوك گهربار از غنچهء سخن بدين‌سان گره‌گشايى كرده و به زبان شكرگفتار به اين‌گونه از بحر تقرير درّ شاهوار به ساحل ارقام و تحرير آورده كه ، چون [ 206 ] صورت « 1 » غلبهء پيرى بيك بر عثمان و قراولان الوند به ظهور پيوست ، رأى عالم‌آراى اقتضاى آن كرد كه به زودى بر سر او روند . دلاوران لشكر منصور در حفظ كلاءت ملك غفور متوجّه نخجوان شدند . و بعد از آنكه خبر قتل عثمان نزد الوند به وضوح پيوند مىيابد دغدغه به خود راه نداده به بهانهء آنكه صحارى نخجوان كم‌ميدان است ، چه از يك طرف آب ارس محيط گرديده و از جانب ديگر كوه‌ها سر به عيّوق كشيده ، جوانب ديگرش كه صحراست بلند است و پست . و پاى و دست مركب را چون لشكر مخالف وهم شكست ، از آنجا به عزم صحارى شرور در عبور مىآيد . حضرت شاه دين‌پناه كه نخجوان را مقصد ساخته به آن جانب مىشتابند خبر مىيابد كه الوند با دل و دماغ پرشرّ و شور متوجّه صحراى شرور شده « 2 » ، اين معنى مؤكد ضعف و وهن او گرديده مشيّد مبانى قوّت و توان غازيان گشته ، خاصّ و عام لشكر بهرام انتقام به اقدام پردلى بر طىّ مسافت اقدام نمودند ، امّا هنوز به تحقيق نپيوسته بود كه الوند در شرور توقّف خواهد نمود يا از آنجا گذشته حدود آقرى داغ و طريق چخور سعد را خواهد پيمود . و چون سرادقات نصرت‌نشان حوالى نخجوان را رشك آسمان ساخت و اوتاد خيام سپهرانتظام رشك اوتاد اين بارگاه فيروزه‌فام گشته سر قدر زمين را به اوج ايوان برافراخت معلوم شد كه مخالفان ، نخجوان را بازپرداخته وادى شرور را مهرب و مفسد [ 207 ] ساخته‌اند و در آن صحرا طرح جنگ و غوغا انداخته ؛ غافل از آنكه چون قاضى قضا و مقدّر قدر شخصى را حكمى بر سرنوشت به مقتضاى واقعهء « يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ « 3 » » هيچ منزل قضا را از وى دور نگرداند و گريختنش از نخجوان به شرور هيچ‌گونه نفع

--> ( 1 ) . نسخه : صورت چون صورت . ( 2 ) . تاريخ ايلچى نظام‌شاه ، ص 15 : « در اوّل فصل بهار سنهء سبع و تسعمائه ( 907 ) حضرت شاه دين‌پناه بعد از جمع سپاه ظفر دستگاه از شروان به صوب آذربايجان نهضت فرمود با سپاه آراستهء پيراسته به عزم رزم الوند ميرزا روان شد و در حدود نخجوان در موضع شرور ، فريقين را اتّفاق ملاقات دست داده . . . آخر به صوب ديار بكر گريخت » . ( 3 ) . قيامة ( 75 ) آيهء 10 . « راه گريز كجاست ؟ » .