و ابتداى اقليم سوم جائى است كه درازى روزش به 13 ساعت و 45 دقيقه رسد و عرض آن 27 درجه و 30 دقيقه باشد . و ابتداى اقليم چهارم جائى است كه درازى روز آن به 14 ساعت و 15 دقيقه رسد و عرضش 33 درجه و 37 دقيقه باشد . و ابتداى اقليم پنجم جائى باشد كه درازترين روزش [ به ] 14 ساعت و 45 دقيقه برسد و عرضش 38 درجه و 54 دقيقه بود . و ابتداى اقليم ششم آنجاست كه درازترين روزش به 15 ساعت و 15 دقيقه رسد و عرضش 43 درجه و 22 دقيقه باشد . و ابتداى اقليم هفتم جائى بود كه درازى روزش به 15 ساعت و 45 دقيقه رسد و عرضش 47 درجه و 12 دقيقه باشد . « 1 » پس از خط استوا تا جائى كه عرضش 12 درجه و 40 دقيقه است براى كمى آبادى از شدت گرمى هوا به سبب بودن آفتاب يا در سمت الرأس يا نزديك به سمت الرأس از هفت اقليم نشمرده‌اند و بعد از عرض 47 درجه و 12 دقيقه ، براى كمى آبادى از شدت سردى هوا نسبت دورى آفتاب از سمت الرأس آنجا تا عرض تسعين كه قطب شمالى در جانب سمت الرأس آن است همه را جزء اقليم هفتم شمرده‌اند و وجه قسمت معموره از زمين را به هفت بهر ، بعضى گفته‌اند : پادشاهى بود و هفت پسر داشته هر بهرى را به پسرى داد و بعضى گفته‌اند براى آنكه هر اقليمى را ستاره‌اى از سبعه سياره تربيت كند آن اقليم را به آن ستاره نسبت دهند « 2 » ، چنان كه گفته‌اند : اقليم اول منسوب به زحل است و دويم مشترى و سيم مريخ و چهارم به آفتاب و پنجم به زهره و ششم به عطارد و هفتم به ماه . و حضرت اشرف و الا ، حاجى فرهاد ميرزا قاجار ، معتمد الدوله ادام اللّه بقاه در كتاب جام جم خود به كلك مشكين رقم فرموده است « 3 » كه در انگلستان روى زمين را به سى اقليم قسمت كرده‌اند ، ابتداى آنها را از عرض 8 درجه و 34 دقيقه گرفته‌اند و تا اقليم بيست و چهارم كه عرضش 66 درجه و 32 دقيقه است ، تفاوت اقليمى را با اقليمى به زيادتى نيم ساعت بر درازترين روزهاى آن ديگر گرفته‌اند و بعد از عرض 66 درجه و 32 دقيقه تا آخر اقليمها تفاوت را يك ماه به يك ماه گرفته‌اند و جدولى براى آسانى تصور اين مراتب در كتاب جام جم مرقوم فرموده است و جدول اين است « 4 » :

--> ( 1 ) . در قديم بنا بر آنچه در اوستا آمده است هفت اقليم را عبارت مىدانستند از : 1 ) ارزهى يا ارزه : ( كشورى در مغرب ) . 2 ) . سوهى يا ( سوت ) : ( كشورى در مشرق ) . 3 ) فرددفش : ( كشورى در جنوب شرقى ) . 4 ) ويددفش : ( كشور جنوب غربى ) . 5 ) ووربرست : ( كشور شمال غربى ) . 6 ) وورجرست : ( كشور شمال شرقى ) . 7 ) خونيرس : ( كشور مركزى ايران ) . ( معين ) . ( 2 ) . ر ك : مقدمه راحة الصدور راوندى . ( 3 ) . ر ك : جام جم ، ص 75 . ( 4 ) . ر ك : جام جم ، ص 76 .